Скандалот со шпионски софтвер во Европската Унија повторно се интензивира, додека институционалниот одговор од Брисел и натаму доцни.
Во првите месеци од 2026 година, случаите поврзани со шпионски софтвер повторно го отворија прашањето за улогата на европските институции. Развојот на настаните во Грција, Словенија и Кипар покажува дека станува збор за поширок европски проблем, а не за изолирани национални случаи.
Најконкретниот правен развој доаѓа од Грција, каде суд донесе првостепена пресуда во случајот „Предаторгејт“, поврзан со следење на новинари, политичари и претставници на граѓанското општество. Иако пресудите се значајни, тие не го затвораат случајот, ниту создаваат впечаток дека системските проблеми се надминати.
Во меѓувреме, во Словенија се отвори нова афера поврзана со присуство на приватни разузнавачки структури во период пред избори. Овој случај дополнително ја прошири дебатата од класично следење на комуникации кон пошироки прашања за политичко влијание и безбедност.
Европските институции веќе неколку години укажуваат дека индустријата за шпионски софтвер е развиена и присутна во повеќе земји-членки. Извештаи на Европскиот парламент посочуваат дека ваквите компании функционираат во услови кои им овозможуваат раст и влијание, но без доволно брза и координирана регулаторна реакција.
Европската комисија признава дека злоупотребата на вакви технологии е сериозен проблем, но досегашниот пристап главно се базира на постојни регулативи и на национални истраги. Во пракса, тоа значи дека одговорноста најчесто се префрла на државите-членки, без централизирана европска интервенција.
Во споредба, други актери веќе преземаат поостри мерки. Соединетите Американски Држави воведоа санкции кон дел од компаниите поврзани со оваа индустрија, оценувајќи ја како ризик за безбедноста и граѓанските права.
Целокупната ситуација укажува дека прашањето за шпионскиот софтвер во ЕУ останува отворено. И покрај бројните извештаи и истраги, сè уште нема јасен и единствен европски механизам за справување со овој феномен, кој сè повеќе се поврзува со функционирањето на демократијата и владеењето на правото.
