Пад на бројот на автобуси, стареење на возниот парк, намалување на патниците и спорни финансиски резултати – најновата анализа за состојбата на јавниот превоз во главниот град покажува дека проблемите на ЈСП Скопје не се моментална криза, туку долгорочен системски пад што постепено го ослабува транспортниот столб на градот.
Автобуски систем што се намалува секоја година
Според податоците од анализата, претпријатието располага со 341 автобус, но дневно исправни се само 185, а во сообраќај реално се пуштаат околу 157 возила.
Ова значи дека значителен дел од возниот парк постои само на хартија, додека во пракса граѓаните се потпираат на значително помал број автобуси. Споредбата со 2015 година открива драматичен пад: тогаш имало 430 автобуси, од кои 213 дневно сообраќале.
Со други зборови, за една деценија системот изгубил десетици возила и значителен оперативен капацитет.
Стари автобуси, слаба обнова
Како што се намалува бројот на автобуси, така расте нивната старост. Просечната старост на возниот парк достигнала 13,3 години и е во постојан пораст во последните години.
Во флотата и понатаму има автобуси стари околу 30 години, додека најновите возила се само неколку донирани автобуси од 2025 година.
Овој дисбаланс покажува дека обновувањето не е резултат на системска стратегија, туку на повремени набавки и донации.
Автобуска флота од малку производители и техничките ризици што ги носи тоа
Повеќе од 80 проценти од автобусите се од само два производители – кинески и украински модели, што ја прави флотата зависна од ограничен број добавувачи на резервни делови и сервисни решенија.
Во транспортните системи ваквата концентрација се смета за ризик, бидејќи дефект или недостиг на делови може истовремено да извади од употреба голем број возила.
Еколошки заостанат возен парк
Само мал дел од автобусите ги исполнуваат највисоките еколошки стандарди. Околу 12 проценти се од категоријата Еуро 6, додека најголемиот дел се Еуро 5, а речиси една четвртина се Еуро 4.
Во контекст на урбаното загадување, ова значи дека јавниот превоз не ја игра улогата што модерните европски градови ја очекуваат од него – да биде дел од решението, а не дел од проблемот.
Граѓаните веќе го напуштаат градскиот превоз
Најсилниот индикатор за состојбата не се автобусите, туку патниците. Во 2015 година со автобусите се превезувале околу 51,6 милиони луѓе годишно, додека во 2025 бројката паднала на околу 22 милиони.
Падот од речиси 30 милиони патници годишно покажува дека довербата во јавниот превоз сериозно опаднала. Особено алармантно е што намалувањето продолжува и по пандемискиот период, што укажува дека причините не се само здравствени или привремени.
Финансиски парадокс
Иако приходите на претпријатието во просек се движат околу 29 милиони евра годишно, структурата открива зависност од субвенции, кои учествуваат со околу 40 проценти во приходите.
Дополнително, за 2024 година е прикажана добивка од околу 3 милиони евра, но ревизорските податоци покажуваат дека реалната добивка би била околу 600 илјади евра доколку биле евидентирани сите обврски кон приватните превозници.
Овој јаз меѓу прикажана и реална состојба отвора прашања за финансиската одржливост.
Поголема приказна од автобуси
Податоците упатуваат на поширок урбан проблем. Кога јавниот превоз слабее, граѓаните се префрлаат на автомобили, што води до поголем сообраќаен метеж, загадување и инфраструктурен притисок.
Затоа состојбата во јавниот транспорт не е само прашање на едно претпријатие – туку индикатор за функционалноста на целиот градски систем. Ако сегашниот тренд продолжи, јавниот автобуски превоз нема да се соочи само со криза, туку со ризик да стане структурно нефункционален.
