Der Spiegel објави опширен текст за наводното „сараевско сафари“, приказна според која за време на војната во Босна и Херцеговина богати странци доаѓале во Сараево и плаќале за да пукаат во цивили. Во текстот, што го пренесува Deutsche Welle, се изнесуваат сведоштва од поранешни борци, сведоци и истражувачи, но и сериозни тврдења за организирани доаѓања, посредници и тарифи за убивање луѓе.
Сведоштва што повторно ја отвораат раната
Во текстот се наведуваат изјави на повеќе луѓе кои тврдат дека за време на опсадата постоеле таканаречени „викенд-снајперисти“, односно странци кои доаѓале во градот за да пукаат врз цивили. Поранешниот припадник на Армијата на БиХ, Насер Хусиќ, вели дека добивале предупредувања да ги тргнат жените и децата, по што знаеле дека за време на викенд доаѓаат снајперисти. Друг сведок, поранешен припадник на српските сили, тврди дека видел пукање врз жени, деца и стари лица.
Текстот оди и подалеку. Се пренесува сведоштво на лице со псевдоним „Француз“, кое тврди дека негова задача била да ги брои убиените и да наплаќа од стрелците, а потоа парите да одат кај агенција што го организирала целиот настан. Der Spiegel, според преносот, наведува и тврдења за обоени чаури како трофеи и енормни суми пари за еден истрел, особено кога жртви биле деца. Овие наводи се екстремно тешки и мора да се читаат со најголема внимателност, бидејќи се базираат на сведоштва и истражувачки тврдења.
Истрага, сомнежи и сенка врз институциите
Во приказната се споменуваат и имиња на луѓе за кои се тврди дека можеле да имаат улога во организацијата или прикривањето на овие настани. Поранешниот италијански судија Гвидо Салвини, цитиран во текстот, вели дека нема сомнеж оти во Сараево се случило нешто „необјасниво“. Во преносот се наведува и книга на Ецио Гавацани со тврдењата дека стотици странци, претежно Италијанци, но и Французи, Белгијци и Австријци, можеби учествувале во убивања на цивили.
Der Spiegel отвора и прашање за тоа зошто босанските институции досега не успеале целосно да ја расчистат оваа тема. Во текстот се пренесува ставот на политичарот Златко Милетиќ, кој тврди дека институциите пропуштиле да утврдат што навистина се случило и дека постојат сериозни сомнежи оти зад сè стоеле и безбедносни структури. Ова не е мал детал. Кога по три децении сè уште доминираат сведоштва, сомнежи и неразјаснети врски, тоа зборува и за слабоста на правдата, а не само за ужасот на злосторството.
Ужасот бара повеќе од згрозување
Приказната за „сараевското сафари“ не е само уште една воена хорор-приказна. Таа удира во самата идеја за човечност и во прашањето колку длабоко може да оди дехуманизацијата во војна. Ако овие наводи се потврдат, тогаш не станува збор само за воено злосторство, туку и за перверзна комерцијализација на човечки живот во град што веќе бил под опсада.
Ова е важно и затоа што ваквите приказни не смеат да останат затворени во зоната на шок и морбидна фасцинација. Тие бараат истрага, документација и институционален одговор. Во спротивно, постои ризик најтешките сведоштва од војната да останат само јавно познати, но правно недопирливи.
Објавата на Der Spiegel повторно го става прашањето пред јавноста: дали ќе има посериозна истрага, нови сослушувања и обид конечно да се утврди одговорност. Во текстот се споменуваат и исчезнати или починати потенцијални сведоци, што дополнително ја отежнува можноста за целосна реконструкција на настаните.
Но и покрај тоа, самото повторно отворање на темата е важно. Не затоа што носи конечни одговори, туку затоа што потсетува дека некои воени злосторства не застаруваат ни кога институциите доцнат, ни кога јавноста со години молчи. А ако една ваква приказна повторно излегува на површина, тогаш таа бара повеќе од згрозување. Бара вистина.
