САД не можат еднострано да се повлечат од НАТО без согласност од Сенатот. Законот донесен во 2024 година предвидува двотретинско мнозинство за таква одлука. Ова доаѓа по изјавите на Доналд Трамп дека размислува за напуштање на Алијансата, што отвори нова политичка дебата во Вашингтон.
Закон што го врзува претседателот
Според важечкиот американски закон, претседателот нема овластување самостојно да ја извади земјата од НАТО. За таков чекор е потребно двотретинско мнозинство во Сенатот, односно најмалку 67 сенатори да гласаат „за“.
Овој закон беше усвоен во 2024 година како дел од поширокиот пакет за одбранбена политика за време на администрацијата на Џо Бајден. Иницијативата дојде од сенаторите Марко Рубио и Тим Кејн, со цел да се спречат еднострани одлуки со големи геополитички последици.
Политичка математика што не оди во прилог
За да се обезбеди потребното мнозинство, би било неопходно сите републикански сенатори да гласаат за напуштање на НАТО, заедно со дел од демократите.
Сепак, вакво сценарио се смета за малку веројатно. Веќе има јавно спротивставување од републиканскиот сенатор Том Тилис, кој предупреди дека повлекувањето би ја ослабело Алијансата и би создало сериозни безбедносни ризици.
Што може, а што не може претседателот
Иако претседателот не може формално да ја извади земјата од НАТО без Конгрес, тој сепак има значително влијание врз функционирањето на Алијансата.
Тоа вклучува одлуки за финансирање, воено присуство и политичка поддршка, што значи дека односот кон НАТО може да се промени и без формално напуштање.
Реакции од двете партии
На изјавите на Доналд Трамп реагираше и лидерот на демократите во Сенатот, Чак Шумер. Тој нагласи дека Сенатот нема да поддржи напуштање на сојузниците и дека токму затоа бил донесен законот во 2024 година.
Според него, НАТО останува клучен столб на американската и европската безбедност, а секој обид за повлекување би имал далекусежни последици.
Што значи ова за Европа и Македонија
НАТО има централна улога во безбедносната архитектура на Европа, вклучително и за земји како Македонија.
Потенцијално слабеење или напуштање на Алијансата од страна на САД би значело редефинирање на безбедносните гаранции и поголем притисок врз европските членки да ја зголемат сопствената одбранбена способност.
Иако законските пречки го прават ваквиот потег малку веројатен, самата дебата покажува дека геополитичките односи се подложни на политички промени.
