Вашингтон — Соединетите Американски Држави во моментов имаат најголема концентрација на воени сили на Блискиот Исток во последните две децении, а американски медиуми објавуваат дека администрацијата на Доналд Трамп разгледува опции за можен воен удар врз Иран, кој според извештаите би можел да се случи во краток рок доколку ескалира кризата.
Според информации од безбедносни извори блиски до Пентагон, во регионот се распоредени носачи на авиони, борбени авиони, ракетни системи и дополнителни воени единици. Аналитичарите оценуваат дека ова ниво на мобилизација не е забележано од времето на Ирачката војна, што се толкува како јасен сигнал дека Вашингтон сака да ја зголеми преговарачката тежина, но и дека е подготвен за евентуална воена операција.
Американските официјални лица засега не потврдуваат конечна одлука за напад, но признаваат дека се разгледуваат повеќе сценарија — од ограничени прецизни удари врз воени цели до пошироки воздушни операции. Според истите извори, воените планови постојат одамна, но нивната активација зависи од политичката проценка и од однесувањето на Техеран во наредните денови.
Во паралела со военото распоредување, САД и Иран водат индиректни дипломатски контакти преку посредници. Сепак, разговорите засега не покажуваат напредок, особено околу прашањето за нуклеарната програма и балистичките ракети. Американската страна инсистира на пошироки безбедносни гаранции, додека Техеран бара олеснување на санкциите и признавање на своето право на цивилна нуклеарна програма.
Воено присуство како порака, но и ризик
Стратешките аналитичари нагласуваат дека големото распоредување сили има двојна функција: од една страна е демонстрација на моќ и средство за притисок, а од друга создава ризик од инцидент. Во услови на висока напнатост, дури и локален судир, погрешно идентификуван авион или техничка грешка може да предизвика реакција што брзо би излегла од контрола.
Воените експерти предупредуваат дека регионот веќе е исполнет со вооружени актери — државни армии, милиции и паравоени групи — што ја прави секоја ескалација потенцијално регионална, а не само билатерална.
Внатрешниот судир во Иран
Политичкиот систем во Иран е специфична комбинација од изборни институции и теократска власт. Крајниот авторитет го има врховниот лидер, во моментов Али Хамнеи, чија позиција има значајна моќ врз армијата, судството и клучните државни политики. Режимот на ајатолахот е суров кон граѓаните на Иран кои веќе подолго време одбиваат да живеат под стегите на верската власт.
Меѓународни организации за човекови права со години укажуваат на сериозни прекршувања во земјата – вклучувајќи апсења на демонстранти, ограничување на медиумите и казни за политички неистомисленици.
Иако ова прашање не е директна причина за сегашната воена тензија, западните влади често го наведуваат како аргумент во критиките кон Техеран и како дел од поширокиот политички контекст.
Во моментов, најголемата неизвесност останува прашањето дали засиленото воено присуство е само средство за притисок или подготовка за реална операција. Одговорот на тоа прашање може да стане јасен многу брзо – најверојатно за само неколку дена.
