Американскиот претседател Доналд Трамп по средбата на 11 февруари со израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху во Палм Бич повторно ја нагласи потребата од дипломатија со Иран. Но, според анализите, вистинската цена на евентуален договор можеби нема да се мери само во нуклеарни ограничувања, туку во иднината на иранската ракетна програма.
По средбата, Трамп сигнализираше дека преговорите со Техеран треба да продолжат. Нетанјаху, пак, јавно инсистираше дека секој нов договор мора формално да ја опфати и ракетната програма на Иран – барање кое Техеран досега категорично го отфрла.
Во разговор за Радио Фарда на Радио Слободна Европа, британскиот аналитичар за одбрана Хосеин Арјан оцени дека долгорочната стратегија на Израел оди подалеку од нуклеарното прашање.
„Ако го погледнеме ова прашање во широка слика, целта на Израел е драстично да ги намали одбранбените капацитети на Иран, и под Исламската република, па дури и во периодот по неа“, изјави Арјан.
Според него, Израел го смета ракетниот арсенал на Иран за негов најзначаен воен адут и „единствен капацитет за одвраќање“. Додека други регионални држави поседуваат балистички ракети, израелските стратези проценуваат дека иранската програма е суштински различна затоа што станува сè поавтохтона и самоодржлива.
Израелските проценки, како што наведува Арјан, сугерираат дека, доколку не се контролира, Иран би можел да го прошири својот арсенал на дури 8.000 ракети до 2028 година. Таквите сценарија ја објаснуваат загриженоста за можни идни напади со „сатурација“, кои би можеле да ги надвладеат системите за ракетна одбрана.
„Токму затоа фокусот на Нетанјаху во моментов не е на нуклеарната програма, бидејќи веруваат дека тој дел е под контрола или моментално не е во критична фаза. Неговиот главен фокус е на запирање на воената и ракетната машина на Иран“, вели Арјан.
Нуклеарната програма на Иран, според текстот, претрпела сериозен удар откако САД ѝ се придружија на воздушната кампања на Израел во јуни 2025 година, насочена кон нуклеарните објекти во Фордоу, Исфахан и Натанц.
Сепак, токму ракетната програма останува најголемата дипломатска пречка. Техеран инсистира дека неговите конвенционални ракети не се предмет на преговори. Арјан посочува дека не постои обврзувачки меѓународен договор кој директно забранува развој на ракети. Механизмите како Режимот за контрола на ракетната технологија (MTCR) и Хашкиот кодекс на однесување се доброволни аранжмани, а не правно обврзувачки забрани.
Во меѓувреме, американските воени активности во близина на Иран, според Арјан, укажуваат на подготовка на вонредни сценарија доколку преговорите пропаднат. Тој ги опиша тие потези како комбинација од одвраќање и притисок.
„Нешто од ова е обликување на медиумите, а дел од тоа е ризично однесување – да се турка Иран кон дипломатија и да се добијат максимални отстапки“, рече тој.
Сепак, аналитичарот изразува сомнеж дека ваквиот притисок ќе ја натера Исламската република да ја намали или да се откаже од својата ракетна програма.
Оттука, прашањето не е само дали е возможен договор меѓу САД и Иран, туку и колку длабоки отстапки би барал – и дали Техеран би бил подготвен да ја плати таа цена во сферата што ја смета за клучна за својата безбедност и одвраќање.
