Научниците предупредуваат дека 2025 година, поради климатските промени предизвикани од човечката активност, била една од трите најтопли години измерени во историјата. Трогодишниот просек на глобалната температура за прв пат ја надмина границата од 1,5 °C во споредба со прединдустрискиот период – целта поставена со Парискиот климатски договор од 2015 година.
Анализата ја објави групата истражувачи World Weather Attribution (WWA) во Европа, по година обележана со екстремни временски настани низ целиот свет. Според нив, температурите останале исклучително високи и покрај појавата на Ла Ниња – природен феномен што повремено го лади Тихиот океан и влијае на глобалното време. Главниот виновник за продолжувањето на загревањето е понатамошното согорување на фосилни горива – нафта, гас и јаглен – кое ја зголемува концентрацијата на стакленички гасови во атмосферата.
„Ако многу, многу брзо не престанеме да го согоруваме фосилното гориво, ќе биде многу тешко да ја задржиме оваа цел за загревање. Науката е се појасна“, предупредува Фридерике Ото, коосновач на WWA и климатска научничка од Империјал колеџот во Лондон, за Associated Press.
Силни топлински бранови и екстремни временски појави
Екстремните временски појави секоја година земаат илјадници животи и предизвикуваат штети од милијарди долари. WWA идентификува 157 екстремни настани како најтешки во 2025 година, според критериуми како што се: повеќе од 100 смртни случаи, влијание врз повеќе од половина од населението во одредена област или прогласување вонредна состојба. Од нив, детално биле анализирани 22 случаи.
Меѓу нив беа и опасни топлински куполи и продолжени топлински бранови, кои WWA ги наведува како најсмртоносни екстремни временски настани во 2025 година. Истражувачите нагласуваат дека некои од анализираните топлински бранови биле десет пати поверојатни отколку пред десет години, токму поради климатските промени предизвикани од луѓето.
„Топлинските бранови што ги набљудувавме минатата година сега се прилично чести во нашата клима, но без климатските промени предизвикани од човечки активности, тие би биле речиси невозможно. Разликата е огромна“, објаснува Ото.
Свет без јасен план
Покрај топлинските бранови, продолжените суши придонесоа за големи пожари во Грција и Турција. Обилни дождови и поплави во Мексико усмртија десетици луѓе, додека за многу се уште се трага. Супертајфун Фунг-Вонг ја погоди Филипините и принуди повеќе од еден милион луѓе на евакуација, додека монсунските дождови во Индија предизвикаа поплави и свлечишта.
Според WWA, почестите и посилни екстремни појави ја доведуваат во прашање способноста на милиони луѓе да се подготват и приспособат, поради ограничено време, предупредувања и ресурси. Пример е ураганот Мелиса, кој нагло се зајакна, го отежна предвидувањето и тешко ја погоди Јамајка, Куба и Хаити, оставајќи ги малите островски држави неспособни да се справат со обемот на штетата.
Меѓународните климатски преговори бележат ограничен напредок. Климatsките разговори на ООН во Бразил во ноември завршија без јасен план за постепено напуштање на фосилните горива. Иако беа ветени дополнителни средства за адаптација на климатските промени, нивната имплементација ќе трае. Сè повеќе се признава дека глобалното загревање привремено ќе ја надмине границата од 1,5 °C, иако некои се надеваат на можен пресврт.
Голема количина дезинформации
Напредокот се разликува од држава до држава. Кина забрзано развива обновливи извори на енергија како сонце и ветер, но продолжува со инвестирање во јаглен. Во Европа, почестите екстремни временски услови поттикнуваат барања за климатски акции, додека некои држави предупредуваат на негативно влијание врз економскиот раст. Во САД, администрацијата на тогашниот претседател Доналд Трамп ја насочи политиката кон поддршка на јаглен, нафта и гас, оддалечувајќи се од мерки за чиста енергија.
„Геополитичкото време оваа година е многу облачно, со многу креатори на политики кои донесуваат одлуки во интерес на индустријата на фосилни горива, а не на своите граѓани, а покрај тоа имаме и огромна количина на погрешни информации и дезинформации со кои луѓето мора да се справат“, нагласува Ото.
Експертите предупредуваат дека многу региони се соочуваат со катастрофи на кои не се навикнати и дека екстремните настани се забрзано интензивираат и стануваат посложени. Ова бара порано предупредување и нови пристапи кон одговор и опоравок. „На глобално ниво има напредок, но мораме да направиме повеќе.“
