Првиот трговски центар во светот кој продава исклучиво употребувани производи беше отворен во 2015 година во шведскиот град Ескилстуна. Продава само рециклирани, повторно употребени или одржливо произведени производи, со јасна порака дека одржливоста може да биде и еколошка и економска победа.
ReTuna Återbruksgalleria, првиот ваков трговски центар во Шведска, покажа дека употребуваните производи можат да бидат сериозно профитабилни, а воедно да спречат тони отпад да завршат на депониите. Веќе во 2018 година, овој центар оствари продажба во вредност од 11,7 милиони шведски круни, односно околу еден милион евра, со што се потврдува дека одржливото купување не е добро само за планетата, туку и за бизнисот.
Трговскиот центар беше отворен во август 2015 година, во западниот дел на Шведска, на околу 110 километри од Стокхолм, веднаш до центарот за рециклирање на градот. На неговите полици нема ниту еден производ од класично индустриско производство, сè што се продава е рециклирано, обновено или направено од органски и одржливи материјали.
Системот функционира едноставно: граѓаните носат стар мебел, гардероба, играчки, електронски уреди и предмети за домаќинството до точка за собирање во центарот, наречена „Returen“. Вработените од единицата за ресурси на градот ги сортираат предметите, одвојувајќи го употребливиот од вистинскиот отпад. Предметите со најдобар квалитет понатаму се распределуваат меѓу продавниците во центарот.
Потоа секоја продавница ги избира предметите со кои сака да работи. Вработените поправаат скршени предмети, реставрираат мебел, преработуваат облека и ги претвораат фрлените предмети во производи што луѓето всушност сакаат да ги купат. Зборуваме, практично, за цела зграда од луѓе чија работа е да внесат нов живот во старите работи.
Локацијата им го олеснува рециклирањето
Локацијата го прави рециклирањето уште полесно. ReTuna се наоѓа веднаш до класичен центар за рециклирање, така што посетителите можат да го остават својот отпад за сортирање, да донираат предмети што можат повторно да се употребат, а потоа да одат на шопинг во една посета.
Финансиските резултати покажаа дека овој модел има пазар. Сите приходи генерирани во 2018 година доаѓаат од стоки што инаку би завршиле на депонии или постројки за рециклирање. Со тоа, ReTuna стана еден од најконкретните докази дека концептот на циркуларна економија може да функционира и на комерцијално ниво.
Сепак, ReTuna не е само трговски центар. Тоа е и образовен центар за одржливост. Работилници, предавања, тематски денови и настани посветени на заштитата на животната средина редовно се организираат во неговите простории. Локалното народно средно училиште дури спроведува едногодишна програма „Дизајн за рециклирање – Отербрук“ директно во зградата на центарот, каде што се обучуваат идни експерти за „апрециклирање“.
Во рамките на комплексот има и конференциски сали за таканаречени „климатски паметни состаноци“, додека кафулето Returama служи органска храна и колачи, следејќи ја идејата за одржливост во секој сегмент од понудата.
Проектот создаде повеќе од 50 работни места во локалната заедница, не само во трговијата, туку и во занаетчиските и креативните работни места, како што се поправка на електроника, реставрација на мебел, преработка и дизајн на текстил. На овој начин, се создаде сосема нов сектор на вработување околу намалувањето на отпадот.
Како се роди идејата
Сопственик на центарот е општината Ескилстуна, преку нејзината компанија Eskilstuna Energi och Miljö (EEM), која работи во областа на енергетиката и заштитата на животната средина. ReTuna е дел од нејзиниот сектор за рециклирање, а целта на компанијата е да обезбеди максимална корист за граѓаните, со минимално влијание врз животната средина.
Идејата произлезе од политичка одлука Ескилстуна да стане лидер во заштитата на животната средина. Локалните носители на одлуки сакаа да создадат трговски центар кој ќе привлече широка публика, но исто така ќе шири знаење за одржливоста и циркуларната економија. Изградбата започна во август 2014 година, а центарот се отвори точно една година подоцна, на 28 август 2015 година.
Реакциите од светот беа силни. Документарци, новинари и посетители од различни земји дојдоа во овој шведски град за да видат од прва рака како функционира првиот трговски центар со половна стока. Вниманието на медиумите дополнително го стимулираше интересот на другите градови за слични проекти.
За градовите затрупани со потрошувачки отпад, ReTuna нуди конкретно решение. Наместо мебелот да завршува на депонија или облеката да се фрла затоа што повеќе не е „во мода“, тие предмети можат да добијат ново место на полиците и нов сопственик.
Моделот ReTune, исто така, го предизвикува конвенционалното мислење дека одржливото во живот значи одрекување. Купувачите овде не се задоволуваат со понизок квалитет, напротив, тие често наоѓаат уникатни, професионално обновени производи кои ги надминуваат синџирите за брза мода и евтиниот мебел во однос на квалитетот.
Успехот на овој центар покажува дека циркуларната економија може да расте надвор од малите, алтернативни продавници и да стане дел од мејнстримот на потрошувачката, достапна, привлечна и профитабилна за широк спектар на луѓе.
