Празничното украсување со светилки секоја година станува поинтензивно и посјајно, но научниците предупредуваат дека прекумерната ноќна светлина може сериозно да влијае врз сонот, хормоналната рамнотежа и целокупното здравје. Истражувањата покажуваат дека со внимателен избор на сијалици и попаметно поставување на светлата, негативните ефекти можат значително да се намалат.
Сателитски снимки откриваат дека во некои заедници осветленоста за време на празниците се зголемува и до 50 проценти, над веќе постојано растечкото светлосно загадување, кое на глобално ниво расте и до 10 проценти годишно. Евтините и енергетски ефикасни ЛЕД-светилки овозможија зимските ноќи да бидат осветлени како никогаш досега, но таа дополнителна светлина продира во домовите, екосистемите и телата на луѓето.
„Забавно е да се гледаат празничните светилки и тоа може да има позитивен ефект врз расположението“, вели д-р Филис Зи, специјалист за циркадијален ритам и медицина на спиењето од Универзитетот Нортвестерн. „Но, истовремено можеме да бидеме повнимателни и да ги намалиме потенцијално штетните ефекти.“
Човечкото тело е еволутивно прилагодено на јасна разлика меѓу светол ден и темна ноќ. По зајдисонце, организмот е „програмиран“ за слаба, топла светлина. Современите ЛЕД-светилки, кои често се посилни и поблукави од месечината или огнот, испраќаат спротивен сигнал – го потиснуваат лачењето на мелатонин и го држат мозокот во состојба на будност. Дури и слаба амбиентална светлина, како улично светло што влегува низ прозорец, може да го предизвика овој ефект.
„И кај луѓето кои спијат и покрај светлината, се забележуваат покачени нивоа на кортизол и зголемен срцев ритам“, објаснува Зи. „Телото се однесува како да чувствува дека нешто не е во ред и е подготвено во секој момент да се разбуди.“
Истражувањата ја поврзуваат изложеноста на ноќна светлина со зголемен ризик од депресија, дијабетес и дебелина. Студија објавена кон крајот на октомври покажала дека луѓето изложени на поголема количина светлина ноќе имаат значително повисок ризик од срцев удар, мозочен удар, срцева слабост и аритмии, дури и кога се земаат предвид фактори како должината на сонот.
Зимските услови дополнително го влошуваат проблемот. Снегот и облаците ја рефлектираат светлината и ја зголемуваат ноќната осветленост, додека пократките и потемни денови значат помалку природна дневна светлина, која е клучна за правилно „наместување“ на внатрешниот биолошки часовник.
Сепак, научниците нагласуваат дека нема потреба целосно да се откажеме од празничните светилки. Решението е во умереноста и во паметните избори. „Славењето со светлина е универзален човечки порив“, вели Тревис Лонгкор, професор по животна средина и одржливост на Универзитетот Калифорнија во Лос Анџелес. „Но, како и во музиката, паузите се исто толку важни како и нотите.“
Една од главните препораки е користење потопли, жолтеникави светилки наместо ладни, бело-сини ЛЕД-светла. Сината светлина е најсилен сигнал за „дневна“ активност и најмногу го нарушува сонот, а истовремено се шири подалеку и полесно навлегува во домовите.
Дополнително, експертите советуваат светлата да се користат само во периодите и на местата каде што навистина се потребни. Тајмерите, ограниченото време на украсување и исклучувањето на светлата доцна навечер можат значително да го намалат влијанието врз луѓето и околината.
Важен аспект е и заштитата на животинскиот свет. Дивите животни немаат завеси зад кои можат да се сокријат од светлината. Истражувања покажуваат дека празничното осветлување може да го промени однесувањето на животните, да ја зголеми нивната изложеност на предатори и да влијае врз растенијата, инсектите и дури ширењето на болести.
„Прославувајте, но одговорно“, порачуваат експертите. „Со неколку едноставни чекори, избор на потопли светилки, правилно насочување на светлината и исклучување кога не е потребна, секој може да придонесе за подобар сон, поздрав живот и потемно, поприродно ноќно небо.“
Извор: National Geographic
