Во период на засилени безбедносни тензии во Европа, Полска повторно ја актуелизираше најчувствителната тема – нуклеарното одвраќање. Повод беше изјавата на претседателот Карол Навроцки за Polsat News, во која посочи дека Варшава треба да ја разгледа „патеката“ кон сопствен нуклеарен потенцијал и приклучување кон „нуклеарен проект“, со почитување на меѓународните правила.
Изјавата се толкува на два начина. Првиот – буквален, што би значел развој на национална нуклеарна бомба. Вториот – дипломатски, односно барање за посилен пристап до нуклеарниот чадор на сојузниците преку механизмите на НАТО, како што се распоредување, споделување и заедничко планирање. Во европскиот политички речник, „проект“ често значи проширување на улогата во постојниот систем, а не создавање нов арсенал.
Полска не ја отвора темата од нула. Во 2025 година тогашниот претседател Анджеј Дуда предложи американски нуклеарни боеви глави да бидат распоредени на полска територија како одвраќање од Русија. Премиерот Доналд Туск, пак, во парламентот зборуваше дека Полска мора да ја разгледа можноста за пристап до нуклеарно оружје во време на нарушена европска рамнотежа.
Контекстот дополнително ја засилува дебатата. Русија распореди тактичко нуклеарно оружје во Белорусија уште во 2023 година, а истовремено еродира системот на контрола на вооружувањето – договорот New START меѓу САД и Русија истекуваше во февруари 2026 година, што создава дополнителна нервоза во Европа.
Сепак, правната рамка поставува сериозни ограничувања. Полска е потписничка на Договорот за неширење на нуклеарно оружје (НПТ) како ненуклеарна држава, што значи дека развој на сопствена бомба би претставувал длабок правно-политички пресврт со сериозни меѓународни последици.
Затоа најреалистичната опција останува во рамките на НАТО. Алијансата објаснува дека „nuclear sharing“ аранжманите значат споделување на одговорностите и придобивките од нуклеарното одвраќање, без државата-домаќин да поседува сопствено оружје. Токму тука се наоѓа суштината на полската иницијатива – да се помести тежиштето на одвраќањето кон источниот фронт, без формално да се наруши режимот на неширење.
Во европската безбедносна математика, ваквите изјави се читаат и како тест за кохезијата на сојузите. Со отворањето на најрадикалната опција, Варшава ја зголемува својата преговарачка тежина – за да добие појасни гаранции, поголемо присуство на сојузници и посилна политичка поддршка.
