Европската Унија од денеска официјално влезе во нова фаза на гранична контрола. Системот EES, односно Entry/Exit System, од денес е целосно оперативен на сите надворешни гранични премини во 29 европски земји што го применуваат. Со тоа, за државјаните на земји надвор од ЕУ кои влегуваат за краток престој, класичните печати во пасошите се заменуваат со дигитална евиденција на влез, излез и одбиен влез.
Ова значи дека при првото влегување, патниците ќе треба да дадат лични податоци од патната исправа, фотографија на лице и отпечатоци од прсти, по што тие информации ќе се зачуваат во системот. Наместо рачно удирање печат, граничните служби ќе имаат дигитален запис за тоа кога некој влегол и кога излегол од Шенген-зоната, со што полесно ќе се следи и дали е надминат дозволениот рок за краток престој.
Системот се однесува на државјани на трети земји кои патуваат за краток престој во земјите што го користат EES, а не важи на ист начин за државјани на ЕУ. Ирска и Кипар не се дел од оваа шема, додека системот го применуваат и земји од Шенген што не се членки на ЕУ, како Норвешка, Исланд, Швајцарија и Лихтенштајн.
За патниците од Македонија, практичното значење е јасно: ако патуваат во земја што го применува EES за туристички, деловен или друг краток престој, на граница повеќе нема само да покажат пасош и да добијат печат. Ќе мора да поминат низ нова дигитална постапка, а особено при првото патување треба да сметаат на дополнително време за регистрација и проверка. Европските институции наведуваат дека системот е создаден за подобра безбедност, поефикасна контрола и појасно следење на дозволениот престој.
Покрај тоа што носи нови правила, EES уште од првиот ден отвори и прашање за практичната подготвеност на граничните точки. Дел од медиумите во Европа и туристичката индустрија деновиве предупредуваа на можни застои, а веќе има извештаи за подолги чекања и технички проблеми на некои аеродроми, железнички терминали и прекугранични премини. Особено чувствителни се точките со голем проток на патници, каде секоја дополнителна проверка лесно создава редици.
Проблемите не секаде изгледаат исто. Во дел од француските влезни точки, според француските медиуми, техничката инфраструктура не е целосно подготвена, па биометриските проверки не се спроведуваат еднакво на сите премини. Во меѓувреме, аеродроми и оператори во неколку земји воведуваат посебни коридори и нови процедури за да го ублажат притисокот и да избегнат поголем хаос во деновите со засилен сообраќај.
Токму затоа, главната препорака за патниците е да не тргнуваат на граница во последен момент. При прво влегување во системот треба да имаат важечки биометриски пасош, да бидат подготвени за фотографирање и земање отпечатоци, и да сметаат на можноста постапката да трае подолго од вообичаено. Европската комисија и официјалните страници за патување во Европа го претставуваат EES како голем чекор кон модернизација, но првите денови од целосната примена покажуваат дека дигиталната транзиција на границите нема да помине без нервоза, чекање и приспособување.
Во суштина, EES треба да донесе поконтролиран и појасен систем за влез и излез, но за обичниот патник првата реалност е многу попроста: повеќе нема печат во пасошот, има повеќе дигитални проверки, а на дел од границите тоа од денес значи и подолго чекање.
