Во средината на Пацификот, далеку од копно, се наоѓа Great Pacific Garbage Patch, најголемата од петте светски зони на акумулација на пластичен отпад. Таа не е остров, ниту компактна маса, туку динамичен простор во кој струите ја задржуваат пловечката пластика со години. Овој феномен е директно поврзан со North Pacific Subtropical Gyre, бавен, кружен систем на струи што делува како природна стапица за сè што плови.
Пластиката таму не тоне и не се распаѓа како органските материјали. Таа останува, се движи во круг и создава услови за нешто што до неодамна се сметаше за невозможно – трајно населување на морски организми во отворен океан.
Кога отпадот станува подлога за живот
Истражувањата покажуваат дека пластиката во оваа зона повеќе не е само загадувач. Таа функционира како подлога. На парчиња мрежи, јажиња и пластични предмети, научниците пронашле стабилни заедници од морски живот. Анализата на 105 големи парчиња отпад покажала дека речиси сите носат живи организми, од кои најголем дел се видови што вообичаено живеат во крајбрежни зони.
Овие резултати, објавени во Nature Ecology & Evolution, укажуваат на радикална промена во разбирањето на отворениот океан. Простор што се сметаше за премногу суров, без сидришта и стабилна подлога, сега се покажува како место каде животот не само што преживува, туку и се размножува.
Пластични острови во движење
Најгусто населени биле јажињата и рибарските мрежи, чија структура нуди засолниште и повеќе површина за прицврстување. Некои организми носеле јајца, други биле во различни фази на раст, што укажува дека овие заедници не се привремени. Пластиката, во овој контекст, функционира како минијатурен архипелаг што постојано се движи, но не исчезнува.
Ова ја отвора дилемата дали океанот создава нов тип екосистем, целосно зависен од човековиот отпад. Наместо класична поделба на природно и вештачко, се појавува хибридна реалност во која пластиката станува дел од биолошкиот циклус.
Зошто пластиката останува со години
Причината поради која овие заедници можат да опстанат лежи во стабилноста на струите. Сè што ќе влезе во гирот ретко излегува. Според податоци на The Ocean Cleanup, зоната содржи околу 1,8 трилиони парчиња пластика, при што најголемиот дел од масата доаѓа од крупен отпад како рибарска опрема.
За разлика од дрвото или алгите, пластиката не се распаѓа брзо. Таа останува доволно долго за животот да се приспособи на неа, што го прави овој феномен траен, а не случаен.
Наследство од цунами
Потенцијалот за ваков вид преживување првпат јасно се покажа по 2011 Tōhoku earthquake and tsunami, кога огромни количини отпад од Јапонија завршија во Пацификот. Години подоцна, дел од тие предмети стигнаа до Хаваи и Северна Америка, носејќи живи крајбрежни организми. Некои преживеале и до шест години на отворено море, што ја потврди идејата дека океанот, под одредени услови, може да биде поиздржлив отколку што се мислеше.
Што значи ова за иднината на океанот
Откритието дека Големата пацифичка депонија станува живеалиште не ја релативизира еколошката катастрофа. Напротив, таа ја прави покомплексна. Прашањето веќе не е само како да се отстрани пластиката, туку и како тоа ќе влијае на новоформираните заедници што зависат од неа.
Океанот повторно покажува дека се приспособува, но по цена што сè уште не ја разбираме целосно. Пластиката, создадена како симбол на удобност, станува сведоштво за тоа како човечката трага ја редефинира самата природа.
