Следната голема битка во глобалната трка за вештачка интелигенција и cloud-компјутерство можеби нема да се води на Земјата. Експерти предупредуваат дека плановите на Илон Маск за испраќање дата-центри во орбитата би можеле да доведат до опасна концентрација на моќ и екстра-терестријален американски монопол.
Компанијата SpaceX е во процес на преземање на AI-фирмата xAI, потег кој, според аналитичарите, не е мотивиран само од приходи, туку и од долгорочната визија за пренесување на компјутерската инфраструктура во вселената.
Иако ваквите дата-центри се, според проценките, децении далеку од реализација, експертите предупредуваат дека државите не смеат да чекаат до моментот кога тие ќе станат реалност.
Дата-центри во орбитата – визија или реална закана?
Дата-центрите се физички објекти што складираат огромни количини податоци и компјутерски системи. Тие трошат енормни количини енергија, бараат сложено ладење и зафаќаат огромен простор на Земјата.
Вселената, теоретски, нуди предности како постојана соларна енергија, поголема сајбер-безбедност и потенцијално помала зависност од земјени ресурси.
„Податоците не мора да се пренесуваат назад на Земјата, што значително ја зголемува безбедноста“, вели Хавиер Искиердо, директор за стратегија во сателитскиот оператор Hispasat.
Но, реалноста е многу посложена.
Зошто вселенските дата-центри не се блиска иднина
Иако вселената е студена, ладењето на дата-центри во орбитата е потешко отколку на Земјата.
„Нема течности што ја одведуваат топлината. Остануваат само радијатори и суровата физика“, објаснува Жермен Гутиерез од Европскиот институт за вселенска политика (ESPI).
Според извештај на ESPI, конкурентен дата-центар во орбитата е најмалку 20 години далеку. За тоа да стане возможно, ракетата Starship на SpaceX мора да постигне целосна повторна употребливост и драматично пониски трошоци за лансирање – нешто што сè уште не е постигнато.
Дополнителен проблем е одржувањето. Компонентите во орбитата траат околу пет години поради радијација, а роботска поправка во вселената сè уште не постои на потребното ниво.
Ризик од американска доминација
Гутиерез предупредува дека оној што прв ќе ја изгради оваа инфраструктура, ќе ја контролира иднината на AI.
Во орбитата, соларната енергија е практично бесплатна и постојана. Оној што ќе контролира евтина вселенска енергија и компјутерска моќ, може да доминира со AI-сервиси без оглед на пазарните услови на Земјата.
„Ако дозволиме целата вселенска енергетска и компјутерска инфраструктура да биде под американска контрола, тоа е сериозен ризик“, предупредува Гутиерез.
Не само Америка – Кина веќе делува
САД не се единствените. Кина веќе ја распоредува својата „Three Body“ констелација, со сателити кои извршуваат edge computing и носат AI-платформи во орбитата.
Европа ризикува нова зависност
Иако Европа покажува интерес, нема конкретна стратегија за вселенски дата-центри. Како и кај cloud-услугите, каде доминираат Amazon и Google, постои ризик континентот повторно да стане зависен.
Дополнително, под US Cloud Act, американските компании може да бидат обврзани да ги исклучат своите услуги каде било во светот – вклучително и во Европа.
„Дигиталниот суверенитет значи да ја поседуваш инфраструктурата, а не само да ја користиш“, предупредуваат експертите.
Компании како Thales веќе работат на вакви технологии, но без координирана европска поддршка, овие проекти остануваат изолирани.
Прашањето не е кога, туку дали е предоцна
Иако целосни дата-центри во вселената се далечни две децении, апликации како edge computing во орбита може да станат реалност за пет години.
Клучното прашање, според експертите, не е дали ова денес е економски исплатливо – туку дали државите можат да си дозволат да чекаат, бидејќи кога технологијата ќе стане возможна, инфраструктурата можеби веќе ќе биде во рацете на неколку играчи.
