На почетокот на јануари 1860 година, светот на науката бил уверен дека направил голем чекор во разбирањето на Сончевиот систем. На 2 јануари 1860 година, официјално било објавено „откривањето“ на нова планета, наречена Вулкан, за која се верувало дека кружи внатре во орбитата на Меркур. Иако подоцна се покажало дека планетата никогаш не постоела, приказната за Вулкан го збунуваше светот на астрономијата децении и остави необичен печат во науката и поп-културата.
Астрономска загатка
Проблемот што довел до идејата за Вулкан бил сериозен и реален. Астрономите забележале дека орбитата на Меркур не се однесува точно онака како што предвидувале пресметките базирани на Њутновата теорија на гравитација. Особено, перихелот на Меркур, точката од орбитата најблиску до Сонцето, се поместувал побрзо од дозволеното според теоријата. Бидејќи слична аномалија претходно била успешно објаснета со откривањето на Нептун, се чинело логично дека и тука постои непозната планета.
Идејата ја развил познатиот француски астроном Урбаин Ле Верие, кој веќе стекнал слава со предвидувањето на Нептун. Ле Верие заклучил дека релативно мала планета, сместена многу блиску до Сонцето, би можела со својот гравитациски ефект да ги објасни неправилностите во движењето на Меркур. По анализа на достапните набљудувања, на 2 јануари 1860 година, пред Француската академија на науките објавил дека таков планет постои.
Дополнителна тежина на неговата тврдење давале и наводни набљудувања од претходните години. Особено се истакнувало сведоштво на аматерскиот астроном Едмонд Модест Лескарбо, кој тврдел дека на 26 март 1859 видел темна точка како минува преку дискот на Сонцето. Во 1860 година, особено за време на затемнувања на Сонцето, се појавиле уште неколку слични пријави. Во време на ограничени инструменти и отежнати набљудувања, овие сведоштва делувале убедливо.
Научна заблуда
Вулкан наскоро станал дел од сериозни научни дискусии. Се појавувал во астрономски публикации, се пресметувале неговите можни орбити, а името на планетата влегло и во јавноста. Но со текот на годините станувало јасно дека проблемот не се решава. Набљудувањата биле контрадикторни, транзитите не можеле да се повторуваат.
Крајниот одговор дојде дури на почетокот на 20 век. Општата теорија на релативност на Алберт Ајнштајн, објавена во 1915 година, природно го објаснила аномалното движење на перихелот на Меркур без потреба од дополнителна планета. Така Вулкан дефинитивно бил исфрлен од астрономијата и станал еден од најпознатите примери на хипотетско небесно тело што настанало поради ограничувањата на тогашната наука.
Наследство во поп-културата
Иако никогаш не постоела како планета во Сончевиот систем, Вулкан „преживеал“ во поп-културата. Неговото име било преземено во научно-фантастичниот серијал Star Trek, каде Вулкан станува вистински планет и дом на високо интелигентна, рационална цивилизација. Од та планета потекнува и еден од најпознатите ликови на серијалот, Спок, со што името на не-постоечката планета добило нов и траен живот.
На овој начин, Вулкан станал редок пример на научна грешка која оставила длабок белег. Од сериозна хипотеза и „откривање“ објавено на 2 јануари 1860 година, преку конечното отфрлање со доаѓањето на модерната физика, па до статус на културна икона, приказната за Вулкан покажува како науката напредува – преку обиди, заблуди и конечно подобри објаснувања.
