Ормускиот теснец е затворен. Низ него поминува петина од светската нафта и значителен дел од глобалниот течен природен гас. Затоа вниманието на светот повторно се насочи кон едно прашање: кој навистина ги контролира морињата и со каква воена моќ.
Зошто морето повторно станува главно бојно поле
Со децении модерните воени стратегии беа фокусирани на копнени и воздушни операции. Војните во Ирак, Авганистан и Сирија се водеа на терен, додека морето најчесто служеше како логистичка поддршка.
Ситуацијата се промени со кризата во Ормускиот теснец. Кога Иран го затвора овој тесен поморски коридор меѓу Оманскиот и Персискиот Залив, не се блокираат армии туку светската економија. Низ овој морски премин секојдневно поминуваат илјадници танкери и трговски бродови. Контролата врз теснецот претставува геополитичка полуга каква што ретко која држава има.
Најмоќните поморски сили во светот
САД и понатаму имаат најмоќна морнарица на планетата. Американската флота располага со единаесет активни носачи на авиони, десетици подморници и разурнувачи и повеќе од триста илјади активен персонал. Клучниот елемент на американската стратегија е ударната група околу носач на авиони, во која бродот е заштитен од разурнувачи, подморници и борбени авиони.
Кина во последните дваесет години изгради втора најголема поморска сила. Пекинг располага со три носачи на авиони и повеќе од триста и седумдесет бродови. Иако американската флота има поголема борбена моќ, Кина има предност во бројот на бродови. Дополнителна предност се балистичките ракети наменети за уништување носачи на авиони, кои можат да погодат цели на илјадници километри.
Русија и натаму располага со значајна флота, но нејзината реална оперативна способност е доведена во прашање поради искуствата од војната во Украина. Потонувањето на крстосувачот „Москва“ покажа дека дури и големи воени бродови можат да бидат ранливи на прецизни ракетни напади.
Велика Британија и Франција се европските сили со глобален поморски дострел. Британската морнарица располага со два носачи од класата „Queen Elizabeth“, додека Франција управува со носачот „Charles de Gaulle“, единствениот нуклеарно погонет носач на авиони надвор од американската флота.
Иран има значително помала морнарица, но неговата стратегија се базира на асиметрични тактики. Наместо големи бродови, Техеран се потпира на брзи напаѓачки чамци, подморници за плитки води и ракетни системи распоредени долж брегот. Во тесни морски коридори како Ормускиот теснец, ваквата стратегија може сериозно да ја загрози и многу помоќна флота.
Оружјата што ја менуваат поморската војна
Современото морско војување се менува со нови технологии. Хиперсоничните ракети, кои се движат со брзина поголема од пет пати од брзината на звукот, можат да ја менуваат траекторијата во лет и затоа се многу тешки за пресретнување.
Нуклеарно погонетите подморници претставуваат една од најскриените и најмоќни платформи за напад. Тие можат да останат под вода со недели и да носат балистички ракети или торпеда без да бидат откриени.
Копнените противбродски ракети исто така ја менуваат логиката на војната на море. Нападот врз бродови не мора да доаѓа од други бродови, туку може да биде лансиран од копно, како што покажаа конфликтите во Црвеното Море.
Во сè поголема употреба се и автономни подводни дронови кои можат да поставуваат мини, да следат подморници или да напаѓаат бродови. Морските мини остануваат едно од најевтините и најефикасни средства за блокирање на поморски патишта, додека електронската војна, вклучувајќи GPS-ометување и сајбер напади, може да ја наруши навигацијата и комуникацијата на бродовите.
Зошто Ормускиот теснец е толку важен
Во најтесниот дел, Ормускиот теснец е широк околу 54 километри, но пловниот канал е многу потесен. Низ него секој ден поминуваат десетици танкери со нафта и огромни количини течен природен гас наменети за пазарите во Азија и Европа.
Алтернативните рути се ограничени. Нафтоводите преку Саудиска Арабија можат да пренесат само дел од количините, а обиколувањето околу Африка би значело недели дополнителна пловидба и огромни трошоци. Поради тоа дури и краткотрајно затворање на теснецот може да предизвика глобална економска криза.
Кој може повторно да го отвори теснецот
Теоретски, американската морнарица има капацитет да обезбеди повторно отворање на поморскиот коридор. Но таква операција би носела сериозни ризици. Чистење мински полиња под ракетен оган од копно и можни напади од брзи чамци е сценарио кое би можело да доведе до значителни загуби.
Поради тоа дипломатијата и понатаму игра клучна улога. Ормускиот теснец, иако долг само 54 километри, денес претставува едно од најважните и најчувствителни места на глобалната геополитичка карта.
