Нова анализа на примероци од Марс покажува дека одредени органски соединенија откриени на Црвената планета тешко можат целосно да се објаснат со познати небиолошки процеси. Станува збор за долголанечни алкани (органски молекули составени од јаглерод и водород) кои беа детектирани во карпа од поранешното езерско корито во кратерот Гејл.
Примерокот го издупчи роверот „Кјуриосити“ на НАСА во карпа за која се смета дека некогаш била дел од древно езеро што постоело пред милијарди години. Анализата покажала присуство на долги јаглеводородни синџири кои, според научниците, би можеле да бидат поврзани со масни киселини – основни градбени елементи на клеточните мембрани на Земјата.
Истражувањето е објавено во списанието Astrobiology, а го предводел Александер Павлов од Центарот „Годард“ на НАСА.
Зошто алканите се важни?
Алканите сами по себе немаат активна биолошка функција како ДНК или протеините, но се хемиски поврзани со липидите и масните киселини. На Земјата тие се дел од структурите што овозможуваат стабилност и водоотпорност на клеточните мембрани. Некои организми ги создаваат и како заштитен слој.
Присуството на долголанечни алкани на Марс не е автоматски доказ за живот. Органските молекули можат да се формираат и преку небиолошки процеси, вклучително и преку метеоритска материја богата со јаглерод.
Но, новата студија тврди дека концентрациите на овие молекули тешко можат да се објаснат исклучиво со познатите абиотички механизми.
Проблемот со космичката радијација
По губењето на магнетното поле и голем дел од атмосферата, површината на Марс била изложена на интензивно космичко зрачење со стотици милиони години. Таквото зрачење би требало значително да ги разгради комплексните органски молекули.
Тимот на Павлов моделирал околу 80 милиони години изложеност на радијација – временски период што се однесува на тоа колку конкретната карпа била блиску до површината. Заклучокот: почетната концентрација на алканите морала да биде значително повисока од претходните претпоставки.
Авторите наведуваат дека ваквите концентрации се „несовместливи со неколку познати абиотички извори на органски молекули на древен Марс“.
Но, нема конечен доказ
Сепак, научниците внимателно се дистанцираат од тврдење дека станува збор за доказ за живот. Тие нагласуваат дека можеби постојат засега непознати небиолошки процеси кои би можеле да ги објаснат податоците.
Како што истакнуваат, во согласност со принципот на Карл Саган, „вонредни тврдења бараат вонредни докази“. Потврда за живот надвор од Земјата би барала повеќе независни линии на докази – хемиски, геолошки, изотопски, па можеби и микроскопски структури слични на фосили.
Контекст: што досега знаеме?
Ова не е прво откритие на органски соединенија на Марс. Во 2018 година беа објавени податоци за органски молекули во седиментите на кратерот Гејл, а во 2022 година беа потврдени уште посложени соединенија.
Роверот „Персеверанс“ во кратерот Језеро исто така пронајде органски материјал и хемиски потписи што укажуваат дека древниот Марс имал услови погодни за микробен живот.
Важен чекор, но не и крајна точка
Откривањето долголанечни алкани не значи дека Марс бил населен. Но, должината на молекуларните синџири и нивната концентрација отвораат нови научни прашања.
Марс некогаш имал езера, реки и можеби океани. Денес е студена и сува пустина. Но хемиските траги од неговото минато продолжуваат да ја одржуваат отворена најголемата научна дилема: дали Црвената планета некогаш била жива?
Научниците повикуваат на дополнителни лабораториски експерименти што ќе испитаат како ваквите молекули се однесуваат под услови слични на марсовските – бидејќи само комбинација од повеќе независни докази може да даде конечен одговор.
