Словачка од полноќ воведе привремени ограничувања за продажба на дизел и им дозволи на бензинските пумпи да наплатуваат повисоки цени за возила со странски таблички. Мерката е донесена поради страв од недостиг, зголемена побарувачка и таканаречен „горивен туризам“, особено во пограничните области каде странски возачи доаѓаат по поевтино гориво.
Според одлуката, пумпите во следните 30 дена ќе можат да продаваат дизел до полн резервоар плус уште 10 литри по возило, а истовремено ќе имаат право да ги усогласуваат цените за странски возачи со просечните цени во соседните земји. Мерките не се однесуваат на бензинот, туку само на дизелот.
Дизелот под ограничување
Одлуката им овозможува на бензинските пумпи привремено да го ограничат точењето дизел и да воведат повисоки цени за автомобили со странски регистарски таблички. Владата во Братислава ја правда мерката со потребата да се заштитат домашните резерви во услови кога дел од пумпите во северните делови на земјата веќе почнале да остануваат без гориво.
Во основа, станува збор за обид државата да го задржи дизелот за домашниот пазар во момент кога пониските словачки цени почнаа да привлекуваат возачи од соседните земји, особено од Полска. Ваквата разлика во цените ја претвори Словачка во точка за купување гориво, а локалните залихи почнаа побрзо да се трошат.
Влада реагира на геополитичкиот притисок
Позадината на мерката е поширока енергетска нестабилност. Reuters јави дека загриженоста околу снабдувањето во Словачка е поврзана и со нарушувањата предизвикани од војната со Иран и со оштетувањето на нафтоводот „Дружба“ во Украина, што дополнително го засили притисокот врз пазарот на горива. Владата веќе почнала да пушта и дел од државните резерви за да го поддржи домашниот снабдувач Slovnaft.
Во такви услови, ограничувањето на продажбата и посебниот ценовник за странци се претставуваат како вонредна, но привремена мерка. Целта не е само да се намали паниката, туку и да се спречи сценарио во кое домашните пумпи би останале без дизел поради прекугранична побарувачка.
Посебни правила за странски возила
Еден од најконтроверзните делови од мерката е можноста пумпите да наплатуваат повисоки цени за автомобили со странски таблички. Словачката влада го оправдува овој чекор со потребата да се намали „горивниот туризам“ и да се приближат цените за странците до оние во соседните земји, како Чешка, Австрија и Полска.
Тоа значи дека мерката има и економска и политичка порака. Од една страна, се штитат домашните потрошувачи и снабдувањето. Од друга, владата покажува дека во услови на енергетски притисок е подготвена да интервенира и на пазар што вообичаено функционира слободно.
Засега мерките важат 30 дена, а нивниот ефект ќе зависи од тоа дали ќе се стабилизира снабдувањето и дали ќе се намали притисокот врз словачките пумпи. Ако кризата продолжи, можно е Братислава да размислува и за нови чекори. Во овој момент, пораката е јасна: Словачка се обидува да спречи недостиг пред тој целосно да се прелее на домашниот пазар.
