На годишнината од раѓањето на Дејвид Боуви (8 јануари 1947) и неколку дена пред годишнината од неговата смрт (10 јануари 2016), се навраќаме на делото на еден од највлијателните уметници на 20. и 21. век.
Боуви не беше само музичар – тој беше мултимедијален уметник, актер, визионер и културен теоретичар во пракса. Неговото влијание се протега далеку надвор од рок-музиката и ги опфаќа новиот бран, постпанкот, електронската музика, филмот, модата и духовната мисла, особено гностицизмот и идејата за постојана трансформација на идентитетот.
Боуви и музичката револуција
Дејвид Боуви секогаш беше чекор пред своето време. Уште од раните години, кога експериментираше со психоделичен рок и фолк, беше јасно дека станува збор за уметник кој не прифаќа ограничувања. Пресвртниот момент дојде со албумот The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars (1972), со кој Боуви не само што создаде концептуален албум, туку и целосен митолошки лик – андрогениот вонземјанин Зиги Стардаст. Овој лик стана културна икона и симбол на слободата на изразување, рушејќи ги родовите и жанровските бариери во популарната музика.
Во втората половина на 1970-тите, Боуви повторно се трансформираше. Под влијание на германската краутрок сцена и во соработка со Брајан Ино, ги создаде албумите од таканаречената „Берлинска трилогија“ – Low (1977), “Heroes” (1977) и Lodger (1979). Особено Low стана матрица за идниот развој на електронската музика, арт-рокот и постпанкот, инспирирајќи бендови како Joy Division, The Cure, Depeche Mode и Talking Heads.
Со синглот „Ashes to Ashes“ (1980), Боуви направи автобиографска рефлексија и симболично се врати на ликот на Major Tom, овојпат низ призма на зрелост, сомнеж и самоанализа. Песната и видеото станаа дефиниција на естетиката на новиот бран.
Во 1990-тите, Боуви повторно одби да остане заробен во сопствениот мит. Black Tie White Noise (1993), инспириран од неговиот брак со Иман, внесе џез и R&B елементи, додека Outside (1995), повторно во соработка со Ино, беше мрачен концептуален албум за уметноста, насилството и милениумската анксиозност. Иако комерцијално не беше масовен хит, албумот со текот на времето стекна култен статус.
Со Heathen (2002) и Reality (2003), Боуви се врати со зрел, меланхоличен и емотивно длабок звук, потврдувајќи дека и во подоцнежната фаза од кариерата останува релевантен и креативно остар. По здравствената пауза и речиси една деценија тишина, тој го изненади светот со The Next Day (2013), албум објавен без никаква најава.
Неговиот последен албум, Blackstar (2016), издаден само два дена пред неговата смрт, претставува уметнички тестамент. Со песни како „Lazarus“, Боуви се соочува со сопствената смрт, претворајќи ја во последен перформанс и чин на трансценденција.
Мултимедијалниот уметник и актер
Боуви беше подеднакво значаен и надвор од музиката. Неговата соработка со модни дизајнери како Кансеи Јамамото создаде визуелен јазик што стана дел од колективната имагинација. Тој го користеше телото, облеката и сцената како платно за истражување на идентитетот.
Во филмот, Боуви остави незаборавни улоги: вонземјанинот во The Man Who Fell to Earth (1976), мистичниот Џарет во Labyrinth (1986), Енди Ворхол во Basquiat (1996) и Никола Тесла во The Prestige (2006). Секоја од овие улоги ја отсликуваше неговата фасцинација со аутсајдерите, визионерите и граничните фигури.
Гностицизмот и вечната трансформација
Духовноста и гностицизмот длабоко продираат во делото на Боуви. Од Station to Station (1976), со ликот на Thin White Duke и неговите алхемиски и кабалистички референци, до Blackstar, Боуви постојано ја истражуваше борбата меѓу материјалното и духовното, смртта и бесмртноста, знаењето и илузијата.
Боуви како вечен извор на инспирација
Дејвид Боуви беше катализатор за промени и симбол на храброста да се биде различен. Неговото наследство продолжува да ги инспирира музичарите, уметниците, актерите и мислителите ширум светот. Тој нè научи дека идентитетот не е фиксна категорија, туку процес, и дека уметноста е простор на слобода и постојана трансформација.
Со Боуви, светот стана малку поголем, малку послободен и многу повозбудлив.
