Вештачката интелигенција (AI) и другите нови технологии значително ја менуваат здравствената заштита, овозможувајќи напредок во дијагностиката, развојот на лекови и олеснување на работното оптоварување на здравствените работници.
Многу европски земји веќе ја користат AI во здравствените системи. Финска, на пример, ја користи за обука на здравствени работници, Естонија за анализа на медицински податоци, а Шпанија за рано откривање на болести.
Експертите се согласуваат дека AI никогаш не треба целосно да ги замени здравствените работници. Ханс Клуџ, регионален директор на СЗО за Европа, истакна дека AI веќе е реалност за милиони здравствени работници и пациенти, но дека без јасни стратегии, заштита на податоци, правни рамки и инвестирање во дигитална писменост, ризикуваме да ги продлабочиме нееднаквостите наместо да ги намалиме.
Технологијата носи бројни предности, но и ризици: приватност на податоците, пристап и репрезентација во алгоритмите. Недостатокот на здравствени работници, кој се зголемува со стареењето на населението, дополнително го оптоварува системот, па некои земји веќе соработуваат со AI компании за олеснување на притисокот и подобар пристап до услуги.
Во јануари 2026, Gates Foundation и OpenAI објавија инвестиција од 50 милиони долари за развој на AI капацитети во здравството во Африка, со цел да се опфатат 1.000 примарни здравствени клиники во Руанда до 2028.
Лекарите во Европа користат AI алатки за водење белешки, што им овозможува повеќе време да поминуваат со пациенти. AI се развива и за дијагноза, овозможувајќи побрз пристап до третман.
Сепак, експертите предупредуваат дека брзото проширување на AI носи и ризици. Јазичните модели понекогаш не ја оценуваат правилно итноста на медицинските случаи. Исто така, чувствителноста на биолошките податоци и недостатокот на јасни правила за пристап до нив се голем предизвик.
СЗО известува дека само 8% од земјите-членки имаат национална стратегија за AI во здравството, што укажува на потребата од конкретни чекори и соработка.
Праксата покажува дека главното прашање не е што AI може да направи, туку кој одлучува како и за кого тоа ќе го прави. Кога алгоритмите се тренираат на не репрезентативни податоци, кој има пристап до тие податоци и кој треба да ги регулира, остануваат клучни прашања.
Овие теми ќе бидат разгледани на Euronews Health Summit на 17 март во Брисел.
