Македонија е меѓу земјите каде интернетот е достапен, но со одредени ограничувања, особено кога станува збор за политичка и граѓанска онлајн комуникација, покажува новата глобална анализа за интернет слободата во 2026 година, објавена од Cloudwards.
Според извештајот, интернетот во земјата не е строго цензуриран како во авторитарните режими, но сепак е означена како „restricted“ (ограничена) во делот што се однесува на политички и граѓански содржини на интернет.
Тоа значи дека социјалните мрежи, веб-страниците и VPN услугите генерално се достапни, но постојат правни, институционални или политички фактори што можат да влијаат врз начинот на кој се користат и регулираат.
Во истата категорија со Македонија се и неколку други европски земји, меѓу кои Грција, Полска, Словенија, Косово, Молдавија и Црна Гора. За разлика од нив, дел од северноевропските држави се на самиот врв на листата со речиси целосна интернет слобода.
Европа со најголем број слободни интернет простори
Анализата покажува дека Европа доминира меѓу земјите со најголема интернет слобода. Дури седум од 11 држави со највисок резултат – 92 поени се европски.
На врвот се Финска, Исланд, Норвешка, Данска, Белгија, Словачка и Лихтенштајн. Во овие земји граѓаните можат без ограничувања да пристапуваат до социјални мрежи, политички содржини и различни дигитални услуги, а употребата на VPN е легална и широко распространета.
Слично високи оценки имаат и Нов Зеланд, Костарика, Суринам и Тимор-Лесте, земји од различни делови на светот кои, според анализата, нудат најслободна дигитална средина за своите граѓани.
Истражувањето укажува дека овие држави најчесто имаат и високи оценки за демократски стандарди, слобода на медиумите и граѓански права, што директно се одразува и врз слободата на интернетот.
Интернетот како поле за политичка контрола
Цензурата на интернет може да има различни форми. Во некои случаи станува збор за регулирање на говор на омраза, борба против дезинформации или заштита на малолетници од одредени содржини.
Но во голем број држави интернетот се користи и како алатка за политичка контрола. Владите можат да блокираат веб-страници, да ограничуваат пристап до социјални мрежи или да следат онлајн активности на граѓаните.
Во поекстремни случаи, објавување критика кон власта на интернет може да резултира со казни, судски процеси или дури и затвор.
Држави со најмалку интернет слобода
Најрестриктивни интернет средини во светот се во делови од Азија, Евроазија и Блискиот Исток.
Северна Кореја е на дното на листата со резултат 0, што значи дека обичните граѓани практично немаат пристап до глобалниот интернет. Наместо тоа, тие користат државен интранет систем наречен „Kwangmyong“, кој содржи само строго контролирани информации.
Веднаш над неа се Русија, Иран, Кина и Пакистан, со резултат од само 4 поени. Во овие држави многу глобални платформи се блокирани или строго контролирани, а властите активно ги следат онлајн активностите на корисниците.
Кина, на пример, користи комплексен систем за интернет филтрирање познат како „Големиот заштитен ѕид“, кој блокира илјадници веб-страници и информации што властите ги сметаат за политички чувствителни.
Привремени блокади на интернет
Еден од трендовите што се појавува во последната деценија е привременото исклучување на интернетот за време на протести, политички кризи или избори.
Некои влади намерно ограничуваат пристап до социјални мрежи како Facebook, X или TikTok со цел да ја намалат мобилизацијата на демонстрантите или ширењето на информации.
Таквите мерки, според организациите за дигитални права, се сериозна закана за слободата на изразување и транспарентноста.
Торентите – најчесто блокирана категорија
Дури и во земјите со најголема интернет слобода постои една категорија што речиси секаде е ограничена – торентирањето.
Веб-страници како The Pirate Bay често се блокирани или ограничени поради кршење на авторски права. Поради тоа, според анализата, торентирањето е единствената интернет активност која не е целосно слободна во ниту една држава во светот.
Зошто интернет слободата е важна
Нивото на интернет слобода има директно влијание врз демократските процеси, медиумите и граѓанското општество.
Во земјите со отворен интернет, дигиталниот простор е место каде се води јавна дебата, се организираат граѓански иницијативи и се развива независно новинарство.
Во рестриктивните системи, пак, интернетот може да стане средство за контрола на информации и следење на граѓаните.
За земји како Македонија, кои се наоѓаат во средината на листата, предизвикот е да се зачува отворен дигитален простор, особено во време кога јавниот дискурс сè повеќе се преселува на интернет.
