НАСА објави нов пакет вселенски иницијативи со кои сака да го забрза враќањето на Месечината и да отвори пат кон Марс, најавувајќи поставување на првите елементи на постојана лунарна база до 2030 година. Планот е дел од пошироката Artemis програма, во рамки на која Artemis III е предвидена за 2027 година како тест за новите системи и технологии, додека следните мисии треба постепено да го претворат присуството на Месечината во основа за подалечни вселенски патувања.
Паралелно, НАСА најави и мисија наречена Space Reactor-1 Freedom, која треба да биде прв нуклеарно-погонски меѓупланетарен вселенски брод на агенцијата. Според официјалните материјали, лансирањето е планирано пред крајот на 2028 година, а леталото ќе користи нуклеарна електрична пропулзија за патување до Марс и испорака на научен товар. Во најавата се споменуваат три хеликоптери од класата Ingenuity, опремени со камери, радар што продира во подлогата и научни инструменти за анализа на теренот.
Важно е и едно појаснување: не станува збор за мисија со човечки екипаж до Марс, туку за роботска демонстрациска мисија што треба да покаже дека нуклеарната пропулзија може практично да се користи во длабоката вселена. НАСА и претходно работеше на нуклеарни системи за идни мисии до Марс, вклучително и преку програмата DRACO со DARPA, но новата најава оди чекор понатаму со конкретен временски рок и јавно претставен профил на мисијата.
Оваа најава е важна затоа што покажува дека НАСА повторно ги врзува Месечината и Марс во иста стратегија. Лунарната база не се претставува само како симболичен повраток на човекот на Месечината, туку како тест-простор за технологии што подоцна треба да се користат и за подолги мисии. Во исто време, нуклеарниот погон се турка како решение за поголема ефикасност и поголем досег, особено таму каде што соларната енергија е ограничена.
Останува да се види колку од овие амбиции ќе останат во рамки на роковите што сега се најавуваат. Но пораката на НАСА е јасна: следната вселенска фаза не треба да биде само уште едно слетување на Месечината, туку почеток на подолгорочно човечко и технолошко присуство надвор од Земјата.
