Војната на Блискиот Исток предизвика вистинска ноќна мора за глобалниот енергетски систем, а експертите предупредуваат дека станува збор за најголемото нарушување во историјата, поголемо дури и од Арапското нафтено ембарго од 1973.
Клучниот проблем е затворањето на Ормуски теснец – тесен морски премин покрај иранскиот брег низ кој поминува околу една петтина од светската нафта и течен природен гас. Од почетокот на нападите на САД и Израел врз Иран на 28 февруари, овој коридор практично е блокиран.
Во исто време, нападите меѓу Иран и Израел сериозно ја оштетуваат енергетската инфраструктура – гасни полиња, рафинерии и терминали – а експертите предупредуваат дека ќе бидат потребни години за нивна обнова.
Меѓународна агенција за енергија веќе ја нарече оваа криза „најтежок глобален енергетски шок во историјата“.
„Ова не може да се избегне. Цените ќе растат сè додека луѓето не престанат да трошат“, вели Ден Пикеринг од компанијата Pickering Energy Partners.
Цени што „експлодираат“
Од пазарот веќе се повлечени околу 400 милиони барели нафта – што е еквивалент на четири дена глобално снабдување. Како резултат, цените пораснаа за околу 50%.
Нафтата сега се продава за повеќе од 110 долари по барел, а некои типови блискоисточна сурова нафта достигнуваат и до 164 долари. Ова директно ги погодува транспортот, индустријата и домаќинствата.
„Обемот на она што е загрозено – горива, хемикалии, LNG и ѓубрива – го прави овој момент поинаков од сите претходни кризи“, вели Адитија Сарасват од Rystad Energy.
Владите воведуваат мерки
Многу земји веќе реагираат:
- Тајланд ги ограничува службените патувања
- Бангладеш затвора универзитети
- Шри Ланка воведува рационализација на гориво
- Кина забранува извоз на рафинирани горива
- Велика Британија размислува за намалување на брзината за штедење енергија
Меѓународна агенција за енергија предложи и работа од дома и ограничување на авионскиот сообраќај како итни мерки.
Недостиг и инфлација
Според JP Morgan, пазарот веќе се соочува со акутен недостиг.
„Некои производи едноставно не можат да се користат – затоа што не постојат“, предупредува Наташа Канева.
Цените на авионското гориво во Европа достигнаа рекордни 220 долари по барел, што ќе доведе до поскапи авионски билети. Во САД, бензинот поскапе за повеќе од еден долар по галон.
Удар врз храната
Кризата веќе го погодува и глобалното производство на храна.
Околу една третина од светската трговија со ѓубрива минува низ Ормуски теснец, а цените на ѓубривата пораснаа за 30–40%. Организација за храна и земјоделство на ОН предупредува дека ако кризата продолжи, ќе има сериозни последици.
„Ова ќе влијае на сеидбата. Ќе има помалку жито, сточна храна, а со тоа и помалку млеко и месо“, вели Максимо Тореро.
Глобални последици
Нафтата и гасот не се важни само за енергија – тие се клучни и за производство на лекови, пластика и ѓубрива.
Според Меѓународна гасна унија, оваа криза може да има последици за целото човештво.
„Горивата, храната и хемикалиите се основа на нашето опстанување. Нападите врз енергетската инфраструктура мора веднаш да престанат“, предупредува Менелаос Идреос.
Ако конфликтот продолжи уште неколку недели, светот би можел да се соочи со комбинирана енергетска, економска и прехранбена криза без преседан.
