Глобалната економија влегува во период на сериозна неизвесност поради војната на Блискиот Исток, а најголемиот товар ќе го понесат најсиромашните држави. На тоа предупреди директорката на Меѓународен монетарен фонд, Кристалина Георгиева, во пресрет на новите економски прогнози.
Според неа, конфликтот меѓу САД, Израел и Иран веќе предизвикал огромен шок во глобалната енергетска снабдувачка мрежа, особено поради блокадата на Ормуски теснец – клучен премин низ кој поминува околу една петтина од светската нафта и гас.
Инфлација нагоре, раст надолу
„Сите сценарија сега водат кон повисоки цени и побавен економски раст“, изјави Георгиева, нагласувајќи дека светот се наоѓа во период на зголемена нестабилност. Иако претходно се очекуваше умерено закрепнување на глобалната економија, со раст од околу 3,3% во 2026 година ,ММФ сега сигнализира дека прогнозите ќе бидат намалени, додека инфлацијата ќе расте.
Војната веќе доведе до намалување на глобалната понуда на нафта за околу 13%, што има домино ефект врз снабдувањето со енергија, но и врз други индустрии – од производство на ѓубрива до хелиум.
Најранливите ќе платат највисока цена
Најтешко погодени ќе бидат сиромашните земји кои зависат од увоз на енергенси и немаат доволно буџетски ресурси за да ги заштитат своите граѓани од ценовните шокови.
„Многу од овие држави немаат речиси никаков фискален простор за помош, што го зголемува ризикот од социјални немири“, предупреди Георгиева.
Дополнително, дури 85% од членките на ММФ се нето-увозници на енергија, што значи дека кризата има глобален опфат.
Некои земји веќе побарале финансиска поддршка од ММФ, а фондот размислува за проширување на постојните кредитни програми. Сепак, Георгиева предупредува дека широките државни субвенции за енергија не се решение, бидејќи можат дополнително да ја поттикнат инфлацијата.
Дури и ако конфликтот заврши брзо, негативните ефекти ќе останат. Георгиева предупреди дека светската економија ќе почувствува последици и по евентуалниот крај на војната. Како пример го наведе Катар, кој поради напади врз енергетските капацитети ќе има потреба од три до пет години за да обнови околу 17% од производството на природен гас. Истовремено, оштетувањето на десетици енергетски постројки низ регионот дополнително го усложнува закрепнувањето.
Ризик и за глобалната безбедност на храна
Иако засега нема директни знаци за глобална прехранбена криза, постои сериозен ризик ако се наруши снабдувањето со ѓубрива. Светска програма за храна веќе предупреди дека милиони луѓе би можеле да се соочат со глад доколку конфликтот продолжи.
Пораката од ММФ е јасна: дури и кратка војна има долгорочни економски последици. Во услови на нестабилни енергетски пазари, инфлациски притисоци и геополитички ризици, глобалната економија влегува во период во кој најранливите ќе бидат најтешко погодени.
