Минералните и енергетските ресурси скриени под ледениот покров на Гренланд со децении се предмет на интерес на големите сили, но нивната експлоатација останува далеку од едноставна. Иако островот повторно влезе во фокусот на светската јавност по изјавите на американскиот претседател, геолозите и аналитичарите предупредуваат дека реалноста зад „богатството под мразот“ е многу покомплексна отколку што изгледа.
Интересот на САД за Гренланд не е нов. Уште во 19 век Вашингтон разгледувал идеи за анексија, а првата официјална понуда за купување на островот била направена во 1946 година. Последниот бран внимание, поттикнат од Трамп во 2019 година и повторно актуелизиран денес, го врати прашањето за тоа зошто Гренланд е толку привлечен и дали навистина може да стане ново жариште на глобалната трка за ресурси.
Од геолошка перспектива, Гренланд е исклучително богат. Неговата подлога содржи широк спектар минерали, вклучувајќи елементи од групата на ретки земји, како и потенцијални резерви на нафта и природен гас. Според експертите, геолошката историја на островот опфаќа речиси цела историја на Земјата, што објаснува зошто таму се наоѓаат толку разновидни суровини. Сепак, најголемиот дел од територијата (околу 80 проценти) е покриен со дебел слој мраз, што значително го отежнува пристапот до тие ресурси.
Иако топењето на ледениот покров, како последица на климатските промени, постепено открива нови површини, тоа не значи дека рударството станува автоматски исплатливо. Патот од геолошко истражување до активен рудник во просек трае една деценија, а само мал дел од истражувачките проекти воопшто стигнуваат до фаза на експлоатација. Дополнителен проблем е недостигот од основна инфраструктура: Гренланд нема развиена патна и железничка мрежа, а транспортот во арктички услови е скап и логистички сложен.
Покрај техничките и економските пречки, сериозен фактор се и еколошките последици. Историјата на рударството на островот покажува дека напуштените рудници оставиле трајни траги врз животната средина, особено преку загадување на водите со тешки метали. Во арктички услови, обновувањето на екосистемите е исклучително бавно, а последиците можат да бидат видливи со децении. За локалното население, чиј начин на живот во голема мера зависи од риболовот и ловот, ваквите ризици се прашање на опстанок.
Затоа не е случајно што гренландските власти во последните години воведоа построги регулативи, вклучувајќи и ограничувања поврзани со присуството на ураниум во рударските проекти. Овие одлуки веќе доведоа до стопирање на некои големи планови, испраќајќи порака дека економскиот интерес нема автоматски предност пред заштитата на животната средина и суверенитетот.
Во исто време, климатските промени создаваат парадокс: Арктикот се затоплува значително побрзо од остатокот од планетата, што го олеснува пристапот до ресурси и отвора нови поморски рути. Токму тие ресурси, пак, се клучни за технологиите за зелена енергија, кои треба да помогнат во борбата против истите климатски промени што го трансформираат регионот.
Прашањето дали Гренланд ќе стане нов центар на глобалната трка за ресурси, на крајот ќе зависи од одлуките на неговите жители и од рамнотежата меѓу економскиот развој, еколошката заштита и геополитичките притисоци. Она што е извесно е дека, и покрај меѓународниот интерес, минералното богатство под мразот не е брза добивка – туку долгорочен, неизвесен и политички чувствителен процес.
