Малта од јануари 2026 спроведува државна шема преку која млади до 30 години можат да добијат 25.000 евра ако доброволно се откажат од возачката дозвола на пет години. Мерката не е симболична, туку дел од поширока стратегија за намалување на бројот на автомобили и сообраќајниот притисок во една од најгусто автомобилизираните европски држави.
Како функционира мерката
Парите не се исплаќаат одеднаш, туку во пет годишни рати од по 5.000 евра. Условот е учесникот во целиот период да не побара нова возачка дозвола и да не вози ни во Малта ни во друга држава. Официјалната владина документација јасно наведува дека лицето што ќе влезе во програмата нема право да управува возило во тие пет години.
Постојат и ограничувања. Не можат да аплицираат лица на кои дозволата им била одземена или суспендирана, ниту оние на кои работата им бара да имаат важечка возачка дозвола. Шемата е насочена кон млади што реално можат да го заменат автомобилот со друг вид мобилност.
Зошто Малта оди на ваков потег
Оваа мерка не доаѓа од ништо. Таа е дел од поширок пакет антисообраќајни мерки што малтешката влада ги најавува уште од март 2025 година. Намерата е јасна: да се намали бројот на автомобили на патиштата и да се смени културата на секојдневно движење. Властите отворено ја врзуваат шемата со борбата против метежот и зависноста од автомобилите.
И самата структура на мерката покажува дека државата не се надева само на добра волја, туку признава дека откажувањето од автомобил има цена. Тоа е политички интересен сигнал: ако сакаш помалку коли, мораш да понудиш реална алтернатива или компензација. Во случајот со Малта, државата избрала директен финансиски стимул. Ова е заклучок што произлегува од самата поставеност на програмата и не е формулација од еден извор.
Колку е голем проектот
Times of Malta објави дека шемата има годишен буџет од 5 милиони евра, односно вкупно 25 милиони евра низ пет години, што би значело простор за околу 1.000 корисници ако програмата се пополни целосно. Тоа покажува дека не станува збор за масовна реформа за целото население, туку за таргетирана интервенција насочена кон младите како група кај која навиките сè уште можат да се менуваат.
Во исто време, дел од медиумите во Малта претходно пишуваа дека мерката доцнела и од пошироко ветување била претворена во пилот-проект. Тоа е важно затоа што покажува дека и оваа политика не била без дилеми и одложувања.
Зошто е ова важно и надвор од Малта
Оваа приказна е интересна затоа што отвора многу пошироко прашање: дали европските градови ќе мораат сè поотворено да ги плаќаат промените во навиките на граѓаните ако сакаат помалку сообраќај, почист воздух и поодржлива мобилност. Малта овде оди чекор подалеку од класичните апели за јавен превоз и велосипедизам. Таа директно вели дека автомобилот е толку длабоко вграден во секојдневието, што за дел од луѓето треба да се создаде финансиски мотив да се оттурнат од него.
Следното важно прашање е дали мерката навистина ќе даде резултати. Ако интересот биде голем и ако бројот на автомобили барем малку се намали, Малта може да го претвори ова во модел за пошироки политики. Ако, пак, програмата остане ограничена и без видлив ефект врз метежот, ќе остане само скап, но звучен експеримент. Засега е јасно едно: Малта веќе не зборува само за сообраќајниот проблем, туку почна да плаќа за да го намали.
