Во Русија, последните неколку години ескалираа тензиите меѓу државните власти и глобалните технолошки платформи, а WhatsApp се најде во епицентарот на тој конфликт.
Државниот регулатор за комуникации, Роскомнадзор, со години воведува ограничувања за користење на WhatsApp и други популарни услуги, обвинувајќи ги дека не соработуваат доволно со локалните закони за сајбер безбедност и борба против криминалот. Во август 2025 година, руските власти ги ограничија повиците на WhatsApp, а регулаторот објави дека целосното блокирање на услугата може да се заврши во текот на 2026 година, наведувајќи дека апликацијата не ги исполнува сите барања на законот на Руската Федерација и е нелегален комуникациски канал.
Странски извори што го следат овој случај одат дури и чекор понатаму. Според извештаите од независни руски медиуми како што е Meduza, постои проценка дека шансата за целосна забрана на WhatsApp во Русија е 99 проценти, иако властите исто така признаваат дека таков потег би можел да предизвика незадоволство кај корисниците. Популарноста на WhatsApp во Русија е огромна, а луѓето веќе се свртуваат кон алтернативи како Telegram или локални апликации како Max, кои владата ги промовира како замена.
Русија не е единствената
Овој тренд не е целосно изолиран. Според анализите што се појавуваат на меѓународни портали, WhatsApp веќе е забранет или делумно ограничен во голем број земји низ целиот свет од различни причини, почнувајќи од контрола на информациите до заштита на домашната телекомуникациска индустрија. На пример, во Кина, WhatsApp е блокиран со години, а домашните апликации како WeChat доминираат на пазарот. Слични забрани постојат во Северна Кореја, Иран, Сирија и некои други земји, или како целосно прекинување на пристапот или како ограничување на одредени функции, како што се бесплатните повици.
Причините за овие забрани се различни: понекогаш станува збор за политички мотив, а потоа властите сакаат да ја ограничат слободата на информации пред избори или за време на протести, а понекогаш станува збор за економски и регулаторни цели. Во Обединетите Арапски Емирати, на пример, функцијата за интернет повици на WhatsApp долго време е блокирана за поддршка на локалните телекомуникациски компании и приходите од традиционалните телефонски услуги, иако основното испраќање пораки е сè уште можно.
Каква е ситуацијата во ЕУ?
За разлика од Русија или некои други земји со построга државна контрола на интернетот, во моментов нема официјален сигнал во регионот за намера за забрана на WhatsApp. Европската Унија и нејзините земји-членки генерално се фокусираат на регулирање на заштитата на податоците и конкурентноста на платформите, како што покажува тековната истрага на Европската комисија во врска со политиките на компанијата Meta за WhatsApp.
Таа истрага се однесува на ограничување на пристапот до алатките за четботови со вештачка интелигенција на Business API на WhatsApp, но не преминува во дискусија за целосно забрана на самата апликација.
Дали нашата земја може да го следи истиот пат?
Што се однесува до земјите во регионот, вклучувајќи ја и Македонија, реалноста е дека дигиталните пораки и интернет комуникациите се длабоко вкоренети во секојдневниот живот, не само кај младите, туку и кај постарите генерации. Целосната забрана на WhatsApp би значела сериозно нарушување на начинот на кој луѓето комуницираат, работат, учат и се поврзуваат со своите семејства во странство. За таков чекор се неопходни сериозни политички, безбедносни или правни причини, кои во моментов не се предвидени.
Сепак, глобалната слика покажува дека забраните на WhatsApp не се неверојатни, туку се реален феномен во одредени земји и контексти. Во некои земји тие функционираат како алатка за државна контрола на информациите и општествената динамика, додека во други служат како средство за наметнување локални дигитални алтернативи. Засега, Србија е далеку од таква ситуација, но светот на технологијата е флуиден и неочекуван, а она што денес изгледа далечно, утре може да биде предмет на сериозна јавна дебата.
