Хуман папилома вирусот (HPV) е најчестата сексуално пренослива инфекција во светот. Скоро секој сексуално активен човек во некој момент во животот се заразува со него, најчесто без никакви симптоми. Според Светската здравствена организација, кај 90 отсто од заразените имунолошкиот систем сам го совладува вирусот. Кај останатите, медицината нуди јасни одговори.
Не постои лек за HPV, но постои третман за последиците
Според американската Агенција за храна и лекови (FDA), не постои лек кој директно го елиминира HPV вирусот од организмот. Меѓутоа, тоа не значи беспомошност. Она што медицината успешно го лекува се манифестациите на вирусот: генитални брадавици, предканцерозни клеточни промени на грлото на матката и други HPV-поврзани состојби.
Имунитетот е вашиот главен сојузник
Според СЗО, кај 90 отсто од заразените луѓе имунолошкиот систем сам го совладува вирусот, обично во рок од една до две години. Затоа здравиот начин на живот директно влијае на исходот. Пушењето е особено ризичен фактор: го ослабува локалниот имунитет на клетките на грлото на матката и го забрзува патот од инфекција до канцерозни промени, кој инаку трае од 15 до 20 години, а кај имунокомпромитирани лица и пократко.
Кога е потребен медицински третман
Кога вирусот предизвика видливи промени, медицината нуди неколку верификувани пристапи. Генитални брадавици се третираат со локални кремови, замрзнување со течен азот, ласерски третман или хируршко отстранување. Предканцерозните промени на грлото на матката, откриени преку редовен папаникулау тест или HPV ДНК тест, може да бараат колпоскопија и отстранување на засегнатото ткиво. Третманот ги отстранува манифестациите, не и самиот вирус.
ХПВ вируот во Македонија
Според податоците од рак на грло на матка поврзан со ХПВ вирусите во земјава се дијагностицираат околу 150 жени годишно. Опфатот со ХПВ вакцинација во 2023 година изнесува 58,6%, што претставува значително подобрување по падот на 35,5% за време на пандемијата, но и понатаму останува под посакуваното ниво за ефективна заштита на населението.
Иако вакцината е бесплатна за девојчиња и момчиња на возраст од 12 до 19 години, а од мај 2024 година во употреба е и современата девет-валентна вакцина која штити од повеќе типови на вирусот, свесноста и интересот кај граѓаните сè уште не се доволно високи.
Експертите посочуваат дека за подобрување на опфатот е потребно поголемо информирање, јакнење на довербата во вакцините и поактивна кампања за превенција, со цел долгорочно намалување на ризикот од сериозни заболувања поврзани со ХПВ вирусот.
Иднината: терапевтски вакцини во клинички испитувања
Според извештај на СЗО од јули 2024 година, во тек се клинички испитувања на повеќе од 20 кандидати за терапевтски вакцини против HPV. За разлика од постоечките превентивни вакцини, овие би можеле да го зајакнат имунолошкиот одговор кај веќе заразени лица и да ги елиминираат предканцерозните клетки. Резултатите се ветувачки, но ниту еден таков производ сè уште не е одобрен за клиничка употреба.
Превенцијата останува единствената докажана заштита
Вакцините против HPV, препорачани од СЗО за деца на возраст од 9 до 14 години, се безбедни и ефикасни во спречувањето на инфекција со најризичните типови на вирусот. Деветвалентната вакцина штити од седум HPV типови кои предизвикуваат 90 отсто од случаите на рак на грлото на матката. Важно: вакцинацијата не лекува постоечка инфекција, но е единствената докажана мерка за спречување на болеста.
Кога задолжително кај лекар
Секое сомневање на HPV инфекција бара лекарски преглед. За жени, редовниот папаникулау тест или HPV ДНК скрининг е клучен за навремено откривање на клеточните промени. Според СЗО, ракот на грлото на матката обично се развива 15 до 20 години по почетната инфекција, што значи дека постои долг прозорец за превенција доколку се дејствува навремено.
