Петер Маѓар веќе не е само „новото лице“ на унгарската опозиција. По изборите одржани на 12 април, неговата партија Тиса победи, а Орбан го призна поразот, со што заврши 16-годишниот период во кој Фидес беше доминантна политичка сила во Унгарија. Според првичните резултати и проекции, Тиса освои јасна предност, а излезноста достигна рекордно високо ниво од околу 77 до 78 проценти, што дополнително ја нагласи тежината на овој политички пресврт.
Од човек на Фидес до најсилен предизвикувач на Орбан
Маѓар има 45 години и по професија е правник. До пред кратко, тој не беше надворешен критичар на власта, туку дел од неа. Со години се движел во политичко-административниот круг на Фидес, партијата на Орбан, а бил поврзан и со државни институции и дипломатски позиции. Токму затоа неговиот подем изгледа поинаку од класичен опозициски пробив: тој не доаѓа како непознат лик, туку од самото јадро на владејачката структура што сега ја оспори.
Во неговата биографија има и јасна врска со унгарскиот политички естаблишмент. Бил оженет со Јудит Варга, една од најпознатите фигури на Фидес и поранешна министерка за правда. Двојката се разведе во 2023 година, а токму политичкиот скандал што ја потресе Унгарија во 2024 година стана пресвртна точка и за него. Тогаш јавноста беше шокирана од случајот со претседателското помилување на лице поврзано со прикривање злоставување на дете, скандал што доведе до оставки и силно ја разниша довербата во власта.
По тој скандал, Маѓар јавно раскина со Фидес. Во интервју што доби огромно внимание во Унгарија, тој го обвини системот на Орбан за корупција, клиентелизам и владеење во интерес на тесен круг политички и економски елити. Таа појава го претвори од релативно непознат човек од внатрешниот круг во национална политичка фигура. Наместо да исчезне по првиот медиумски бран, тој почна да организира јавни настапи, да собира поддршка и да гради нов политички проект што подоцна се претвори во партијата Тиса.
Неговиот пробив не почна со овие парламентарни избори, туку многу порано. На изборите за Европскиот парламент во 2024 година, Тиса освои околу 30 проценти од гласовите, што беше јасен сигнал дека унгарската опозиција конечно добива фигура способна да му се спротивстави на Орбан. Оттогаш Маѓар внимателно го градеше својот јавен профил како човек од внатрешниот круг што решил јавно да проговори, односно како политичар кој одблиску ги познава механизмите на власта затоа што долго време бил дел од неа.
Како Маѓар ја освои разочараната Унгарија
Она што најмногу му помогна не беше само анти-Орбан реториката, туку изборот на теми. Додека Орбан кампањата ја водеше преку големи геополитички пораки, безбедносни закани, Украина, Брисел и национален суверенитет, Маѓар се фокусираше на секојдневието: инфлација, ниски плати, здравство, јавен превоз, корупција и пад на животниот стандард. Токму тука успеа да допре до дел од гласачите што со години беа разочарани од опозицијата, но и до луѓе кои не мора идеолошки да се согласуваат со него, туку едноставно сакаат промена.
И покрај тоа што често се претставува како проевропски лидер, Маѓар не е класичен либерален опозициски политичар. Напротив, неговиот профил е покомплексен. Тој доаѓа од десниот центар, има конзервативни црти и токму затоа беше прифатлив и за дел од гласачите што никогаш немаше да застанат зад традиционалната либерална опозиција. Неговата сила е во тоа што успеа да собере широк фронт на незадоволство: од умерени десничари и разочарани поранешни гласачи на Фидес, до либерални и проевропски гласачи што само бараа некој реално да го загрози Орбан.
Што значи неговата победа за Унгарија и за Европа
Во меѓународна смисла, неговата победа значи многу повеќе од обична смена на власта. Орбан со години беше еден од главните симболи на европската и глобалната десница, политичар што често влегуваше во судир со Европската Унија, ја блокираше или кочеше поддршката за Украина и одржуваше блиски односи со Доналд Трамп и Владимир Путин. Маѓар, пак, ветува поправка на односите со ЕУ и НАТО, враќање на Унгарија на појасно проевропски курс и отклучување на европските средства што беа замрзнати поради спорењата околу владеењето на правото.
Сепак, и покрај победата, вистинскиот тест за Маѓар допрва почнува. Едно е да се победи Орбан на избори, а друго е да се демонтира систем што со години ги вкоренувал своите луѓе во институциите, судството и државниот апарат. Токму затоа меѓу клучните прашања по изборите е дали Тиса ќе има доволно силно парламентарно мнозинство за подлабоки законски и институционални промени. Дел од проекциите укажуваат на можност за многу силна предност, но токму таа математика ќе биде пресудна за тоа колку далеку навистина може да оди новата власт.
