Иако европските земји по вкупна воена потрошувачка ја надминуваат Русија и ја престигнаа Кина, нивните одбранбени напори се поткопани од дуплирани проекти, фрагментирана индустрија и неуспешни партнерства. Најдобар пример за тоа е проектот за развој на борбен авион од нова генерација – Future Combat Air System (FCAS).
Судир меѓу Париз и Берлин
Проектот, предводен од Франција, Германија и Шпанија, требаше да резултира со борбен авион од шеста генерација, понапреден и од американскиот F-35, со напредна „невидливост“, вештачка интелигенција и координација со рој дронови.
Но наместо симбол на европска одбранбена автономија, FCAS се претвори во судир меѓу францускиот производител Dassault Aviation и паневропскиот гигант Airbus.
Dassault побара водечка улога во дизајнот и развојот на леталото, тврдејќи дека располага со најголемо искуство, додека германската страна се спротивстави, обвинувајќи за доминација на Париз. Германскиот министер за одбрана дури изјави дека „не би било крај на светот“ доколку проектот пропадне.
Подлабок проблем на европската одбрана
Случајот FCAS е симптом на поширок проблем. И покрај тоа што воената потрошувачка на ЕУ, Велика Британија и Норвешка до 2030 година може да достигне речиси еден билион долари, најголемиот дел од набавките остануваат национални.
Во 2022 година, заедничките набавки сочинувале помалку од една петтина од вкупната потрошувачка за одбранбена опрема во ЕУ. Европа инвестира значително помалку во истражување и развој во споредба со САД, што доведува до технолошко заостанување и недостаток на стандардизација.
Како пример се наведува фактот дека европските земји испорачале 11 различни типови хаубици во Украина – сите со ист калибар, но со различни системи.
Неуспеси и успешни модели
Европа моментално произведува три различни типа борбени авиони, но сите заостануваат зад американските, кинеските и руските модели. FCAS требаше да ја пополни таа празнина.
Сепак, не сите проекти се неуспешни. Производителот на ракети MBDA често се посочува како пример за функционална европска одбранбена компанија. Исто така, Велика Британија, Италија и Јапонија работат на конкурентен проект за нов стелт-ловец.
Европа бара излез
Аналитичарите предупредуваат дека без вистинска соработка Европа нема да може да стане силен столб на НАТО. Решенијата што се разгледуваат вклучуваат заедничко финансирање на развојот, додека производството останува национално.
Некои заеднички проекти, како развој на нов тенк и ракети со долг дострел, напредуваат тивко. Но прашањето останува: може ли Европа да ги надмине националните интереси и да создаде вистински заедничка одбранбена индустрија?
Доколку сакаш, можам да направам и пократка, агенциска верзија или поаналитички текст со фокус на геополитичките последици.
