Во деновите кога зимата сè уште ја држи Европа во тивок ритам, Венеција повторно ја менува својата улога. Градот што со векови живее меѓу вода и камен, меѓу раскош и пропаѓање, повторно станува сцена. Во овој дел од годината Венеција не живее само за туристи и фотографии, туку за еден од најстарите и најзначајни културни ритуали во Европа – нејзиниот карневал. Со балови под маски, водени процесии и спектакуларни јавни настани, карневалот и оваа година ја отвора сезоната во која Венеција не се гледа, туку се доживува.
Отворањето традиционално се случува на Плоштад Свети Марко, каде што денеска започнуваат првите официјални настани – меѓу нив и големите тематски балови што го спојуваат историскиот дух на градот со современата поп-култура. Годинашниот почеток, инспириран од естетиката на серијата „Бриџертон“, можеби изгледа како модерен додаток, но всушност се вклопува во една подлабока традиција: Венеција отсекогаш знаела да го присвои новото и да го претвори во дел од својот театар.
Карневалот како бегство од редот
Историски, Карневалот во Венеција не бил само забава. Неговите корени се следат уште од XI век, а официјално е документиран во XIII век, кога градските власти дозволувале периоди во кои општествените правила се „олабавуваат“. Маската, која денес е туристички симбол, тогаш била политичка и социјална алатка. Таа ги бришела разликите меѓу благородниците и обичниот народ, овозможувајќи слобода на говор, игра и критика во град кој инаку бил строго регулиран.
Под маска, Венецијанците можеле да бидат некој друг, или можеби, конечно да бидат тоа што навистина се. Токму затоа карневалот траел со недели, понекогаш и месеци, и бил неразделен дел од јавниот живот. Во тие денови, Венеција била град во кој хиерархијата се суспендира, а телото, движењето и играта стануваат јазик.
„Олимп – корените на играта“
Годинашната тема, „Олимп – корените на играта“, ја враќа таа идеја за играта како суштински човечки чин. Темата е поврзана и со претстојните Зимски олимписки и параолимписки игри во Милано и Кортина во 2026 година, но нејзиното значење оди подалеку од спортот. Таа потсетува дека уште во минатото карневалот бил исполнет со акробации, јавни натпревари, игри и телесни спектакли како своевиден предвесник на модерната идеја за јавна игра и заедничко искуство.
Во Венеција, играта отсекогаш била начин на преживување. Градот што живее на вода научил дека стабилноста е илузија, а движењето нужност. Карневалот го отсликува токму тоа: постојано менување улоги, форми и значења.
Водата како сцена
Особено силен е моментот кога карневалот се спушта на водата. Традиционалните водени процесии по Големиот канал ја претвораат лагуната во подвижна сцена, каде што чамците стануваат платформи за маски, музика и светлина. Во неделата, 1 февруари, со Венецијанскиот празник и процесиите, карневалот влегува во својата „историска фаза“, кога ритуалите добиваат централно место.
Еден од најочекуваните моменти е Паљењето на Пантеганата – огромна фигура на стаорец, симбол на градската иронија и народен хумор, која експлодира под мостот Ријалто и го означува вистинскиот почеток на славењето. Тоа е чин кој истовремено е детски, саркастичен и длабоко венецијански.
Летот на ангелот и телото над градот
Во неделата, исто така, се одржува и Летот на ангелот – можеби најпознатиот симболичен момент на карневалот. Од камбанаријата на базиликата Свети Марко, млада акробатка се спушта над плоштадот, лебдејќи над масата луѓе. Овој ритуал, со корени од XVI век, отсекогаш го поврзувал телото со градот, ризикот со убавината, а спектаклот со колективното воодушевување.
Во тој момент, Венеција не е музеј. Таа е жива, бучна и полна со здив.
Повеќе од туристичка атракција
Иако денес Карневалот во Венеција е глобален настан и туристички магнет, неговата вредност не лежи само во економијата или визуелниот ефект. Тој е редок пример на културна традиција што успеала да преживее забрани, падови и комерцијализација, без целосно да ја изгуби својата суштина.
Карневалот бил укинат со падот на Венецијанската република во 1797 година, а обновен дури во втората половина на XX век. Денес, тој повторно функционира како потсетник дека градовите не се само инфраструктура и историја, туку и ритуали, тела и заеднички моменти.
Карневалот меѓу традицијата и современоста
Денешниот Карневал во Венеција живее во постојана напнатост меѓу зачувувањето на традицијата и притисокот на масовниот туризам. Маските што некогаш биле алатка за анонимност и општествено израмнување, денес често се предмет на фотографирање и спектакл. Но, и покрај комерцијалната рамка, карневалот сè уште задржува нешто суштинско: можноста градот да си го врати сопствениот ритам, макар и привремено. Во тие денови, Венеција не функционира како разгледница, туку како жив организам: тела што се движат, гласови што одекнуваат по тесните улици, спонтани перформанси што не се најавени во програмите. Токму таму, надвор од официјалните балови и големите сцени, карневалот најмногу наликува на она што бил некогаш: колективен чин на присвојување на јавниот простор.
Безвременска сцена
Балови под маски, улични перформанси, изборот на Мариите, уметноста што се случува во тесните улички и на плоштадите – сето тоа ја претвора Венеција во безвременска сцена. Карневалот не нуди бегство од реалноста, туку друг начин да се погледне таа реалност: преку игра, маска и колективна фантазија.
Во свет што сè почесто заборава на заедничките ритуали, Карневалот во Венеција опстојува како потсетник дека културата не е само наследство, туку жив процес. И дека понекогаш, за да се каже нешто сериозно за општеството, потребна е маска.
