Микро-пластиката не е повеќе само проблем на животната средина, таа влегува директно во нашите тела. Од воздухот, храната и водата, до пластичните садови и кесички, овие мали честички се наоѓаат во плунка, крв, мајчино млеко, а дури и во органи како црн дроб, бубрези, мозок и коски. Секојдневната изложеност на човекот веќе е факт, но последиците за здравјето се сè уште слабо разбрани.
Од историскиот запис до модерното тело
Истражувањата покажуваат дека микро-пластиката почнала масовно да се користи од 1920-тите, со експлозивен раст по 1960-тите. Архивите од долги истражувања во земјоделството, како што се примерите од Велика Британија, откриваат дека пластични честички почнале да се појавуваат во почвата, а со тоа и индиректно во храната и водата што ја конзумираме.
Во 2024 година, студии покажуваат дека консумацијата на микро-пластика се зголемила шесткратно од 1990 година, особено во САД, Кина и Европа. Сите ние несвесно учествуваме во „експеримент“ на внесување пластика во организмот, што ги поттикнува научниците да ја истражуваат нејзината распределба и влијание.
Докази од органите и крвотокот
Микро-пластиката е пронајдена во мозокот, артериите и мускулите. Луѓето со деменција имале до 10 пати повеќе пластика во мозокот, додека пластични честички во каротидните артерии се поврзуваат со зголемен ризик од мозочен удар и срцеви заболувања. Во коски и мускули, тие може да влијаат на растот и функцијата на ткивата.
Научниците предупредуваат дека пластиката не е директна причина за болести, но создава дополнителен стрес за телото, потенцијално влошувајќи хронични воспаленија и стареење на органите.
Патот на микро-пластиката во телото
Главните извори на изложеност се загревање пластика во микробранова или употреба на пластични кесички за чај, пластични садови и шишиња за вода, вдишување честички од воздухот
Научниците изведуваат „human challenge“ студии, каде доброволци внесуваат мали количини микро-пластика за да се следи нивната апсорпција во крвотокот и натамошната дистрибуција во органите. Овие податоци се клучни за разбирање на потенцијалните долгорочни ефекти.
Механизми на потенцијално оштетување
Микро-пластиката може да предизвика хронично воспаление и оштетување на ткивата, окислителен стрес што оштетува ДНК, намалена функција на органите, како и присуство на антибактериски гени, што потенцијално го олеснува развојот на отпорност кон лекови
Наночестиците (<1 μm) се особено проблематични, бидејќи можат да продрат во клетките и да се насоберат во нив, а различните видови пластика имаат различно биолошко дејство.
Идни истражувања и прашања
Научниците користат лабораториски 3D „органоиди“ за да испитаат ефектот на различни видови пластика. Резултатите од животински студии покажуваат дека хронично изложување од 10–100 μg на килограм телесна тежина може да предизвика воспаление и метаболички промени.
Исто така, се истражува влијанието на микро-пластиката кај луѓе со хронични заболувања, астма или рак, бидејќи честичките можат да ја менуваат ефикасноста на лековите.
Микро-пластиката веќе е присутна во нашите тела, а потенцијалните ризици за здравјето се сериозни. Иако не е можно да се воспостави директна причинско-последична врска со одредени болести, овие честички создаваат хроничен стрес, воспаление и дополнителна оптовареност на организмот. Намалувањето на изложеноста и континуираното научно истражување се клучни за да се разберат и намалат долгорочните здравствени ризици.
