Денес компјутерите ни стојат во џеб, на биро или во ранец. Но првиот комерцијален компјутер што влезе во реална употреба во САД немал ништо заедничко со уредите што денес ги сметаме за нормални.
Станува збор за UNIVAC I, машина тешка околу 13 тони, која зафаќала простор од 35,5 квадратни метри и чинела околу еден милион долари, сума што денес би вредела десетици милиони.Неговото појавување во 1951 година означило премин од академски и воени експерименти кон практична и деловна примена на компјутерите.
Првата верзија, UNIVAC I, ја развиле Џон Преспер Екерт и Џон Мокли, познати и како креатори на ENIAC. Откако ја основале својата компанија Eckert-Mauchly Computer Corporation, започнале да работат на UNIVAC во текот на 1940-тите. Проектот подоцна го презела компанијата Remington Rand, која го довршила развојот и го испорачала првиот примерок до Бирото за попис на САД на 31 март 1951 година. Со тоа започнала и комерцијалната употреба на компјутерите.
Она што денес звучи неверојатно е како изгледала таа машина. UNIVAC I содржел 5.200 вакуумски цевки и користел магнетни ленти за складирање податоци. Во тоа време можел да извршува околу 1.000 операции во секунда, што било револуционерно достигнување. Иако според денешните стандарди оваа брзина изгледа речиси симболично, тогаш претставувала огромен технолошки скок.
Компјутерот бил создаден за обработка на големи количини податоци, особено за административни и деловни цели. Неговиот прв примерок бил користен за обработка на податоците од пописот во САД во 1950 година, заменувајќи ги побавните механички табулатори. За разлика од ENIAC, кој бил насочен кон воени пресметки, UNIVAC бил дизајниран да им служи на цивилните институции, статистичката анализа и бизнисот.
Машината добила и големо јавно внимание по американските претседателски избори во 1952 година, кога точно ја предвидела победата на Двајт Ајзенхауер врз основа на раните изборни резултати. Тоа предвидување, емитувано на CBS, му донело на UNIVAC огромна медиумска видливост и помогнало компјутерот да почне да се доживува како алатка на иднината, а не само како научен експеримент.
Од технички аспект, UNIVAC I користел живини цевки за меморија, со капацитет од 1.000 зборови, при што секој збор содржел 12 знаци. Податоците се внесувале преку тастатура или магнетни ленти, а излезот се добивал преку печатач или ленти. Основни операции како собирање можел да извршува за околу 120 микросекунди.
Иако бил технолошки напреден за своето време, UNIVAC I не бил совршен. Машината барала постојано одржување поради чувствителните вакуумски цевки, а нејзината големина и цена значеле дека можат да си ја дозволат само влади, големи компании и универзитети. Вкупно биле произведени 46 примероци.
Сепак, неговото значење е многу поголемо од бројките. UNIVAC I не бил само голема машина за броење податоци. Тој бил првиот јасен доказ дека компјутерите можат да излезат од лабораториите и воените објекти и да станат дел од реалниот економски и институционален живот. Во таа смисла, токму UNIVAC го означува почетокот на компјутерската индустрија каква што ја знаеме денес.
Од перспектива на денешниот свет, во кој дигиталната технологија е вградена во секојдневието, UNIVAC изгледа како далечен, тежок и тром почеток. Но без него, тешко дека ќе постоеше патот што подоцна ќе доведе до персоналните компјутери, интернетот и паметните уреди.
Затоа, приказната за првиот комерцијален компјутер не е само технолошка куриозитетност, туку и потсетник колку брзо се менува светот кога една машина ќе почне да го менува начинот на кој луѓето мислат, пресметуваат и управуваат со информации.
