Светски познатиот германски филозоф и социолог Јирген Хабермас почина на 96-годишна возраст во градот Штарнберг кај Минхен, каде што живееше од 1971 година, соопшти издавачката куќа „Зуркамп“.
Еден од највлијателните мислители на 20 век, Хабермас остана активен до своите последни години и беше еден од ретките јавни интелектуалци во Германија кои редовно заземаа став за политички прашања.
Тој се залагаше за правото на азил за време на мигрантската криза во 2015 година и за обединета Европска Унија во услови на подем на десничарскиот популизам и национализмот. Хабермас остана посветен на својот космополитски идеал за отворена и силна демократија.
Во 2018 година ја доби Германско-француската медиумска награда, а по својот 90-ти роденден следната година објави двотомно дело од 1.700 страници „This Too a History of Philosophy“, кое ја анализира еволуцијата на човечката рационалност и разум. „Boston Review“ го нарече ова дело „ремек-дело на ученост и синтеза“.
Во текот на својата кариера доби бројни меѓународни признанија, меѓу кои и Холберговата меѓународна меморијална награда во 2007 година, вредна околу 520.000 евра. Во 2021 година тој прво прифати, а потоа одби награда од 225.000 евра од Обединетите Арапски Емирати. Со оглед на обвинувањата за репресија против апсолутистичката монархија во Заливот, Хабермас сметаше дека е „погрешно“ да ја прифати наградата бидејќи тоа би било спротивно на неговите принципи за слобода на мислење и отворена демократска дебата.
Хабермас е роден во Дизелдорф во 1929 година. Како млад бил заинтересиран за општествените прашања и по студиите по филозофија, економија и германска книжевност најпрво работел како слободен новинар.
Докторирал филозофија во Бон во 1954 година. Неговата постдокторска теза од 1961 година „Strukturwandel der Öffentlichkeit“ (на англиски објавена во 1989 година како „The Structural Transformation of the Public Sphere“) и денес се смета за едно од клучните дела што ја анализираат еволуцијата и значењето на јавното мислење и „јавната сфера“ во демократските општества.
Работата на Хабермас го привлекла вниманието на Теодор В. Адорно, кој заедно со Макс Хоркхајмер и Херберт Маркузе ја основал т.н. Франкфуртска школа – правец на социјална и критичка теорија. Работејќи во Институтот за општествени истражувања во Франкфурт, овој интелектуален круг го истражувал прашањето како просветителската мисла, која требало да ги ослободи луѓето од силите на природата и суеверието преку разумот, можела да доведе до варварството на националсоцијализмот.
Во 1964 година Хабермас ја презел катедрата за филозофија и социологија на Универзитетот во Франкфурт од Макс Хоркхајмер. Таму ја продолжил работата на Франкфуртската школа и развојот на социјалната и политичката теорија надвор од строгите рамки и на капитализмот и на марксизмот-ленинизмот.
Како и многу други германски интелектуалци од повоениот период, меѓу кои Мартин Валзер, Гинтер Грас и Зигфрид Ленц, Хабермас пораснал во сенката на нацизмот. Тоа искуство силно влијаело врз неговата животна работа, која во суштина се занимавала со прашањето како да се спречи повторување на Холокаустот.
Неговата мисија била да развие модели на комуникација базирани на „консензус“, преку кои членовите на општеството би можеле да ги усогласат различните интереси.
Неговите идеи влијаеле и врз самата слика што Федерална Република Германија ја има за себе. Наместо граѓаните да добиваат наредби одозгора, тие треба активно да учествуваат во јавната сфера, да ги формулираат своите ставови и да учествуваат во широка јавна дебата што води кон прифатлив компромис.
Се смета дека неговите теории за отворена и силна демократија имале влијание и врз студентските протести во 1968 година. Иако Хабермас станал духовен ментор на студентите, тој се дистанцирал од радикалните делови на движењето кои промовирале тероризам како Црвената армија фракција.
Во 1971 година се преселил во Штарнберг кај Минхен, каде што станал ко-директор на новиот Институт „Макс Планк“. Таму го објавил своето капитално дело во два тома „Theory of Communicative Action“ (1981), во кое тврди дека јазикот и комуникацијата мора да бидат темел на општество во кое отворената дебата и аргументираното јавно мислење го водат општествениот напредок.
Подоцна овие идеи ги применил и во контекст на Европската Унија, која ја гледал како демократски бедем против национализмот. На форумот „Which future for Europe?“ во Берлин во 2017 година предупреди дека европскиот проект мора повеќе да ја вклучи јавноста.
„Европското обединување остана проект на елитите затоа што политичките елити избегнуваа да ја вклучат пошироката јавност во информирана дебата за идните сценарија“, рече тој.
Во 1983 година Хабермас се врати во Франкфурт, каде што предаваше филозофија до пензионирањето во 1994 година. Но неговото влијание врз општествената и политичката дебата продолжи.
Во 1999 година, на пример, тој ги поддржа контроверзните напори на НАТО да ја запре војната во Косово преку бомбардирање на Србија.
Како силен поддржувач на европската интеграција, Хабермас често укажуваше на демократските недостатоци во Европската Унија. За време на еврокризата во раните 2010-ти, тој предупредуваше против прекумерна политика на штедење и се залагаше за проширување на монетарната унија во „наднационална“ демократија.
Хабермас е роден со расцеп на усната и како дете често бил исмеван. Според неговиот биограф Штефан Милер-Дом, можеби токму затоа темата на комуникацијата станала централна во неговото дело.
И во деведесеттите години од животот Хабермас продолжи да работи. Само секундарната литература за неговите дела опфаќа повеќе од 14.000 книги и научни трудови.
Според „Times Higher Education Guide“, тој бил седмиот најцитиран автор во областа на хуманистичките и општествените науки.
Астероид откриен во 1999 година на работ на Сончевиот систем го носи неговото име. Дури и по неговата смрт, неговата ѕвезда ќе продолжи силно да свети.
ИЗВОР: DW
