Успехот на компирот како прехранбен производ на глобално ниво започнал во средината на 16 век, кога истражувачите го донеле во Европа од Андите. Со текот на времето, тој станува една од оние „неопходни“ намирници во секојдневната исхрана низ целиот свет, како и дел од снабдувањето со храна, по пченката, пченицата и оризот..
Ново истражување кое фрла светлина врз еволуцијата
Историјата забележала дека оваа високо ценета храна стигнала до нашите трпези од Андите, но научниците долго време се мачеле да одговорат на прашањето за еволуцијата на ова растение. Нова студија, објавена во списанието Cell на крајот од 2025 година, им помогна на научниците од Универзитетот во Јута подобро да ги разберат механизмите на еволуцијата.
Нова генетска анализа на стотици растителни геноми открива дека современиот компир го влече своето потекло од природната хибридизација, еволутивна вкрстување помеѓу прадедото на доматот и растение наречено Solanum etuberosum (пронајдено во современ Чиле), кое потекнува пред околу 8 до 9 милиони години.
Се покажа дека ова праисториско „флертување“ помеѓу двете растенија – генот SP6A од доматот овозможил да започне производството на клубени, додека генот IT1 од Solanum etuberosum е одговорен за контрола на растот на ризомите. Да не беше мешањето на овие два гена, растението компир какво што го знаеме денес немаше да постои.
Понатаму, се покажа дека новоформираниот подземен дел од растението е големо складиште на енергија и вода, што им овозможило на растенијата да преживеат во променливите, студени и сурови услови што се појавиле во Андите во тоа време, поради климатските промени.
Со тој нов еволутивен „трик“, потомците се прошириле, се прилагодиле на различни ниши и еволуирале во мноштво видови (повеќе од сто познати диви и припитомени видови компири низ целиот свет).
Ова откритие не само што решава стара загатка, туку го менува и начинот на кој гледаме на еволуцијата: се покажува дека хибридизацијата, која долго време се сметала за отстапување, во одредени ситуации е и „мотор“ на нови особини и линии на живот.
