Во изминатите години многу се пишуваше за мисијата DART (Double Asteroid Redirection Test) на NASA, која имаше цел намерно да удри во астероиден бинарен систем и да ја промени неговата орбита. Ова беше првиот експеримент во историјата со таканаречен кинетички удар врз небесно тело, со кој научниците сакаа да проверат дали ваквата технологија би можела во иднина да се користи за одбрана на Земјата од потенцијално опасни астероиди.
Првичните резултати покажаа дека мисијата била поуспешна од очекуваното, бидејќи ударот на леталото DART во помалиот астероид Dimorphos значително го скратил времето на неговата орбита околу поголемиот астероид Didymos. Сепак, најновото истражување открива дека ефектот од ударот бил уште поголем отколку што првично се мислеше.
Променета орбита околу Сонцето
Новата студија објавена во научното списание Science Advances покажува дека судирот на леталото DART со астероидот Dimorphos во септември 2022 година не го променил само неговото движење околу астероидот Didymos. Анализата на податоците открива дека ударот предизвикал и мала, но мерлива промена во орбитата на целиот бинарен систем околу Сонцето.
Бидејќи Didymos и Dimorphos се гравитациски поврзани, секоја промена на помалото тело директно влијае и на движењето на целиот систем. Научниците утврдиле дека орбиталниот период на системот околу Сонцето, кој изнесува околу 770 дена, се скратил за мал дел од секундата.
Иако оваа промена изгледа занемарлива, експертите нагласуваат дека ваквите мали поместувања со текот на времето можат да доведат до големи разлики. Во реална ситуација, тоа би можело да значи дека еден астероид ќе ја промаши Земјата наместо да се судри со неа.
Удвоена сила на ударот
Еден од главните фактори што ја зголемил ефикасноста на ударот бил материјалот што се исфрлил во вселената по судирот. При ударот на леталото во астероидот, голема количина карпи и прашина била исфрлена со голема брзина, создавајќи дополнителен потисок кој ја зголемил вкупната сила на ударот.
Научниците го нарекуваат овој ефект „фактор на засилување на моментот“, а токму тој ја удвоил силата што делувала врз астероидот. Поради тоа, орбиталниот период на Dimorphos околу Didymos, кој претходно изнесувал околу 12 часа, се скратил за дури 33 минути.
Новите податоци покажуваат и дека брзината на целиот бинарен систем се променила за околу 11,7 микрометри во секунда, односно приближно 4,3 сантиметри на час. Како резултат на тоа, орбитата на системот околу Сонцето се поместила за околу 0,15 секунди.
Прецизни набљудувања од целиот свет
За да ги потврдат овие исклучително мали промени, научниците користеле техника позната како окултација на ѕвезди. Овој метод се состои во набљудување на моментот кога астероидот минува точно пред далечна ѕвезда, при што нејзината светлина кратко исчезнува.
Ваквите набљудувања барале координација на астрономи и волонтери од различни делови на светот. Меѓу октомври 2022 и март 2025 година биле регистрирани 22 вакви настани, што им овозможило на научниците прецизно да ги пресметаат новите параметри на движењето на астероидниот систем.
Важен чекор за одбраната на Земјата
Иако астероидниот систем Didymos не претставувал опасност за нашата планета, успехот на мисијата DART претставува огромен чекор напред во развојот на технологии за планетарна одбрана. Овој експеримент покажа дека кинетичкиот удар може ефикасно да ја промени траекторијата на астероид, доколку потенцијалната закана се открие доволно рано.
Дополнително, деталните анализи покажуваат дека Dimorphos најверојатно е составен од „куп од карпи и крш“, материјал кој настанал кога поголемиот астероид Didymos исфрлил дел од својата маса поради брзата ротација. Овие информации се важни за подобро разбирање на структурата на астероидите и за планирање на идни мисии за заштита на Земјата.
