Германија подготвува сопствена воена сателитска мрежа во ниска орбита, проект што би чинел околу 10 милијарди евра и би се развивал со компании како Rheinmetall, OHB и Airbus. Планот доаѓа во момент кога Европската Унија веќе го турка IRIS², заедничкиот европски систем за безбедна сателитска комуникација, па отвори нова дебата: дали Европа гради стратешка автономија или влегува во скапо дуплирање на капацитетите.
Судир меѓу национален интерес и европски проект
Според објавените информации, германскиот план предвидува повеќе од 100 сателити во ниска Земјина орбита, наменети исклучиво за воени комуникации. Наспроти тоа, европскиот IRIS² е поширок проект вреден 10,6 милијарди евра, со околу 290 сателити и амбиција да обезбеди сигурна и отпорна комуникација за владините, безбедносните и делумно комерцијалните потреби на ЕУ.
Токму тука почнува спорот. Дел од европратениците предупредуваат дека ако Германија изгради систем што не е суштински интегриран со IRIS², тоа може да создаде паралелни стандарди, повисоки трошоци и послаб заеднички европски капацитет. Од Брисел засега нема директен напад врз германската иницијатива, но Европската комисија порача дека преку IRIS² земјите членки можат поефикасно да делат ресурси, експертиза и технологии.
IRIS² треба да биде европски одговор на зависноста
IRIS² е еден од клучните европски проекти за намалување на зависноста од неевропски актери во стратешките комуникации. Европската комисија наведува дека првите владини услуги ќе се развиваат постепено, а целосните владини услуги базирани на европска инфраструктура се очекуваат до 2030 година. Според објаснувањата на ЕУ и поврзаните институции, системот треба да понуди побезбедна комуникациска архитектура и поголема отпорност во услови на кризи, хибридни закани и воени конфликти.
Токму војната во Украина и улогата на приватни системи како Starlink и Starshield го забрзаа овој тип размислување во Европа. Аналитичарите што ги цитира Reuters велат дека германскиот систем би користел логика слична на Starshield, односно мрежа фокусирана на воени потреби и отпорна комуникација на терен. Тоа ја прави германската иницијатива разбирлива од безбедносна перспектива, но и политички чувствителна од европска гледна точка.
Европа влегува во нова трка за безбедност
Оваа расправа не е само техничка. Таа покажува колку тешко ЕУ ги усогласува националните интереси и заедничката безбедносна политика, дури и кога притисокот за стратешка автономија расте. Во услови кога европските влади сè погласно зборуваат за послаба американска безбедносна гаранција и потреба од сопствени капацитети, секој паралелен проект веднаш станува и политичко прашање за тоа кој ја дефинира идната европска одбрана.
Критичарите на германскиот план предупредуваат дека јавни пари би можеле да завршат во две слични архитектури со ограничена меѓусебна корист. Поддржувачите, пак, тврдат дека редундантноста не е луксуз, туку безбедносна потреба, особено ако се земе предвид ризикот од попречување или уништување на сателитски системи во идни конфликти. Тоа е суштината на спорот: дали отпорноста се гради преку заедничка европска мрежа или и преку посебни национални резервни системи.
