За нив, AI не е футуристичка идеја, туку нешто што веќе влијае врз училиштето, работата и начинот на размислување. Токму затоа, нивниот однос кон AI е најконтрадикторен: истовремено ја користат најмногу – и од неа најмногу стравуваат.
Колку и како Gen Z користи AI?
Глобалните анкети покажуваат дека Gen Z е најактивната генерација кога станува збор за AI. Според истражување на Pew Research Center, 64 % од тинејџерите во САД веќе користеле AI чет-бот, а речиси половина од нив користат генеративна AI на неделна основа. Истражувања на Gallup покажуваат дека една третина од младите под 30 години комуницираат со AI неколку пати дневно.
Во споредба со постарите генерации, Gen Z има и повисоко чувство дека „разбира“ што е AI. Според Ipsos, 72 % од Gen Z сметаат дека добро знаат како функционира вештачката интелигенција – повеќе од Gen X и значително повеќе од бејби-бумерите. Но, оваа техничка сигурност не значи и емоционална удобност.
Возбудени, но анксиозни
Истражувањата постојано покажуваат дека Gen Z има измешани чувства. Од една страна, младите веруваат дека AI може да им помогне – да заштеди време, да ја подобри продуктивноста и да понуди нови можности. На пример, 59 % од Gen Z сметаат дека AI ќе им ја подобри забавата и дигиталното искуство, што е значително повеќе отколку кај постарите генерации.
Но, истовремено, анкета на Gallup и Walton Family Foundation покажува дека 41 % од младите чувствуваат анксиозност поради AI, додека само 36 % чувствуваат возбуда. Речиси половина од Gen Z се плашат дека AI може да им го наруши критичкото размислување, а 49 % веруваат дека прекумерната употреба може да ги направи помалку внимателни и аналитични.
Интересно е што најголем страв имаат оние кои најмалку ја користат AI – што сугерира дека непознавањето дополнително ја зголемува несигурноста.
Работата како најголема грижа
Експертите велат дека клучниот извор на страв кај Gen Z е пазарот на труд. Оваа генерација допрва влегува во професионалниот свет, а токму почетните позиции – каде што младите стекнуваат искуство – се најподложни на автоматизација.
Истражувањето Randstad Workmonitor покажува дека Gen Z е најзагрижена генерација кога станува збор за автоматизација и AI на работното место, повеќе од милениумците и далеку повеќе од бејби-бумерите. Стравот не е само од губење работа, туку и од тоа дека AI ќе ги „прескокне“ фазите на учење преку кои традиционално се гради кариера.
Македонија: користење со резерва
И во Македонија, младите веќе активно користат AI, особено во образованието. Ученици и студенти ја користат за појаснување поими, проверка информации и подготовка материјали. Но, интересно е што дури и помлади ученици покажуваат критички однос – свесни се дека AI може да помогне, но не смее да мисли наместо нив.
Паралелно, образовниот систем почнува внимателно да се прилагодува: наставници се обучуваат за користење на AI, а училиштата воведуваат правила наместо целосни забрани. Сепак, формална национална регулатива сè уште недостига, што остава простор за импровизација и несигурност.
Како се разликува Gen Z од другите генерации?
- Gen Z: најмногу користи AI, но и најмногу се плаши од нејзиното долгорочно влијание
- Милениумци: поумерени, гледаат корист, но со резерви
- Gen X: фокусирани на практичните ефекти врз работата
- Бејби-бумери: најмалку загрижени, со поголема самодоверба во адаптацијата
И покрај технолошката отвореност, Gen Z јасно покажува дека не сака целосна замена на луѓето со машини – особено кога станува збор за лекари, наставници и носење важни одлуки.
Gen Z е генерацијата што најсилно ја чувствува двојноста на AI: ја гледа како неизбежен дел од иднинатавложува време да ја совлада и искористи, но и гласно зборува за нејзините опасности. Споредбено. Како што вели експертот Лутгес, навиките и идеите на Gen Z се предвесник на иднината.
Ако денешните млади чувствуваат несигурност, но и наоѓаат начини да коегзистираат со AI, тогаш општеството треба внимателно да ги следи и поддржи. Вложувањето во образовни програми, етички стандарди и дијалог со генерацијата Z може да помогне AI да прерасне во алатка што ги охрабрува луѓето – наместо во уште една причина за генерациски јаз или страв од иднината.
