Во Финска по децении изградба наскоро ќе започне работа првото во светот трајно подземно складиште за нуклеарен отпад, проектот Онкало. Објектот, чија изградба започна во 2004 година, е дизајниран како „конечно почивалиште“ за потрошено нуклеарно гориво и ќе функционира сè до 2120-тите години.
Подземна гробница за опасен отпад
Онкало се наоѓа на островот Олкилуото, во шумска област на западниот брег на Финска, околу 15 километри од најблиското населено место Еурајоки. Отпадот ќе се транспортира до подземни тунели и ќе се складира на длабочина од над 400 метри под земјата.
Процесот вклучува запечатување на радиоактивните прачки во бакарни контејнери, обвивање со специјална глина (бентонит) што апсорбира вода и трајно закопување во стабилна карпеста структура.
Зошто токму Финска?
Локацијата е избрана поради исклучително стабилната геолошка структура и многу низок ризик од земјотреси. Според експертите, изолацијата од површината е клучна бидејќи радиоактивниот отпад мора да остане целосно одвоен од луѓето и животната средина
Објектот ќе може да прими околу 6.500 тони потрошено нуклеарно гориво.
Според податоци на Меѓународната агенција за атомска енергија, во светот се создадени речиси 400.000 тони нуклеарен отпад од 1950-тите години, од кои голем дел сè уште се чува привремено.
Иако се смета за најбезбедно досегашно решение, експертите предупредуваат дека геолошкото складирање сè уште носи неизвесности. Според научници од организацијата Union of Concerned Scientists, ваквите објекти се безбедни во моментот, но ризиците најмногу ќе ги носат идните генерации.
Дебата за иднината
Активисти и експерти предупредуваат дека нуклеарниот отпад останува глобален проблем без идеално решение. Од друга страна, финските власти тврдат дека трајното подземно складирање е „најмалку лошата опција“ и значително побезбедна од површинско чување.
Министерството за животна средина на Финска истакнува дека државата уште од 1994 година има законска обврска да го складира сопствениот нуклеарен отпад на своја територија.
