Обемни делови од европските водни резерви забрзано се намалуваат, покажува нова анализа базирана на две децении сателитски податоци. Истражувањето – спроведено од Универзитетскиот колеџ Лондон (UCL) во соработка со Watershed Investigations и Guardian – открива драматичен пад на слатководните ресурси во јужна и југоисточна Европа, од Шпанија и Италија до Франција, Полска и делови од Обединетото Кралство.
Сателитите покажуваат јасен сигнал: Европа се суши
Истражувачите анализирале податоци од 2002 до 2024 година од сателити кои регистрираат промени во гравитациското поле на Земјата. Бидејќи водата има голема маса, поместувањата во подземните води, реките, езерата, почвената влажност и глечерите се видливи како промени во овој сигнал – овозможувајќи им на научниците буквално да го „извештаат“ водниот биланс на континентот.
Резултатите се остри: северна и северозападна Европа – особено Скандинавија, делови од ОК и Португалија – стануваат повлажни. Но огромни региони на југот, центарот и југоистокот се сушат.
„Кога ги споредуваме податоците за слатководните резерви со климатските трендови, корелацијата е недвосмислена,“ вели проф. Мохамад Шамсудуха од UCL.
„Веќе не зборуваме за 1.5°C– Европа се движи кон +2°C“
Шамсудуха предупредува дека ова треба да биде силно предупредување за политичарите кои сè уште се двоумат:
„Патот кон глобално затоплување од 2°C веќе е јасно видлив – и последиците се тука пред нас.“
Анализата открива дека дури и подземните води – најстабилните резерви – ја следат истата негативна траекторија, што укажува на структурно исцрпување на европскиот слатководен капитал.
Велика Британија: западот се навлажнува, истокот се суши
„Западна Британија станува повлажна, но на истокот сигналот на сушење е сè поизразен,“ вели Шамсудуха.
Иако вкупните врнежи не опаѓаат значително, нивната распределба се менува:
– поројни дождови,
– подолги сушни периоди,
– скратено зимско полнење на подземните води.
Ова може да стане критично, со оглед дека 70% од водоснабдувањето на југоисточна Англија зависи од подземни води.
Подземните води под притисок: земјоделството и јавната потрошувачка растат
И покрај опаѓањето на вкупното вадење вода во ЕУ, земањето подземни води пораснало за 6% во периодот 2000–2022, главно поради јавната потрошувачка и земјоделството.
Во ЕУ, подземните води обезбедуваат:
– 62% од јавната водоснабдителна мрежа,
– 33% од водата за земјоделски потреби.
Комисијата: потребна е „водно-умна економија“
Еврокомисијата преку својата стратегија за водна отпорност бара модернизација на инфраструктурата, намалување на загубите во мрежите (кои варираат од 8% до 57% по земја) и подобра ефикасност најмалку 10% до 2030 година.
Но експертите предупредуваат дека времето истекува.
Нови суши во Англија: „Следното лето може да биде катастрофално“
Проф. Хана Клоук од Универзитетот во Рединг вели:
„Ако оваа зима го добиеме истиот недостиг на врнежи како лани – следната пролет и лето ќе бидат критични. Ќе има сериозни рестрикции.“
Агенцијата за животна средина веќе предупреди дека сушата може да продолжи и до 2026 година.
Големи резервоари не се доволни
Иако британската влада најавува девет нови резервоари, Клоук предупредува дека тие нема да помогнат во догледно време:
„Наместо тоа, мораме да се фокусираме на повторна употреба на вода, намалување на потрошувачката, природни решенија и редизајн на урбаните простори.“
Последици за земјоделството и екосистемите
Сушењето ќе има „далекусежни влијанија врз храната, земјоделството и екосистемите“, особено оние што зависат од подземни води.
Шпанија, чиј воден дефицит станува критичен, е важен снабдувач на овошје и зеленчук за Велика Британија – што може директно да влијае врз нејзината прехранбена сигурност.
Климатската криза веќе не е далечна – таа е тука
Проф. Шамсудуха заклучува дека Европа треба да прифати нова реалност:
„Климатските последици што со години ги гледавме во Јужна Азија, Африка и Блискиот Исток сега се случуваат и кај нас.“
Тој повикува на подобро управување со водите и отвореност кон „нови, дури и неконвенционални“ методи – вклучително и масовно собирање дождовница.
Глобално: сушењето е најизразено во Блискиот Исток, Азија и западниот дел на САД
Светските сателитски податоци исто така покажуваат силни трендови на сушење во:
– Иран (каде Техеран се подготвува за „ден нула“)
– Блискиот Исток
– јужна Азија
– делови од Јужна Америка
– западниот брег на САД
– големи делови од Канада
– Гренланд, Исланд и Свалбард
Иранскиот претседател Масуд Пезешкијан предупреди дека, ако водната рационализација не успее, Техеран би можел да се соочи со евакуација.
Извор: The Guardian
