Европа влегува во нова фаза на енергетска неизвесност, додека институциите на Европската Унија интензивно подготвуваат мерки за справување со последиците од војната со Иран. Клучните групи за нафта и гас веќе закажаа итни состаноци, што е јасен сигнал дека ситуацијата станува сè посериозна.
Во фокусот на кризата е блокадата на Ормускиот теснец, еден од најважните енергетски коридори во светот, низ кој поминува околу 20 проценти од глобалната трговија со нафта и гас. Неговото затворање предизвика шокови на пазарите, раст на цените и страв од недостиг на енергенси низ целиот европски континент.
Иако директната зависност на Европа од регионот е ограничена, реалноста е дека европските економии функционираат во рамки на глобалниот пазар, каде секое нарушување веднаш се одразува врз цените и достапноста. Токму затоа, Брисел веќе размислува за пакет мерки кои би можеле значително да го променат секојдневието на граѓаните.
Меѓу опциите што се разгледуваат се намалување на авионскиот сообраќај, ограничување на брзината на автопатите, поттикнување работа од дома и намалување на потрошувачката во транспортниот сектор. Овие мерки потсетуваат на периодот по руската инвазија врз Украина во 2022 година, кога Европа беше принудена да воведе слични ограничувања.
Покрај тоа, се размислува и за економски интервенции како ограничување на цените на гасот на ниво на целата ЕУ, воведување даноци на екстра-профити на енергетските компании, како и олеснување на државната помош за секторот. Паралелно, се засилува и стратегијата за транзиција кон обновливи извори на енергија и нуклеарна енергија, со цел намалување на зависноста од нестабилните региони.
Ситуацијата е дополнително комплицирана поради зависноста на Европа од рафинирани нафтени производи, особено керозин, кој е клучен за авио-индустријата. Дури 40 проценти од овие производи доаѓаат од Персискиот Залив, што ја прави блокадата на теснецот директна закана за транспортниот сектор.
Некои авиокомпании веќе најавуваат можни кратења на летови, додека последните испораки на гориво што поминале низ теснецот се очекуваат да пристигнат во Европа во наредните денови. Ова значи дека вистинскиот удар врз снабдувањето допрва може да се почувствува.
Во меѓувреме, земјите-членки веќе воведуваат сопствени мерки за ублажување на кризата. Германија предупредува на економски последици споредливи со пандемијата на COVID-19 или првите месеци од војната во Украина, додека други држави како Италија, Франција и Австрија преземаат чекори за контрола на цените и потрошувачката.
Меѓународните институции, како Меѓународната агенција за енергија, веќе препорачуваат конкретни чекори: намалување на користењето автомобили, споделување превоз, ограничување на брзината и намалување на употребата на гас во домаќинствата. Дополнително, се предлага одложување на одржувањето на рафинериите и зголемување на употребата на биогорива.
Кризата со Иран ја покажува ранливоста на европскиот енергетски систем, дури и по напорите за диверзификација на снабдувањето од земји како Норвешка, Алжир и САД. Глобалната побарувачка и ограничените резерви создаваат притисок кој тешко може да се контролира без координирана акција.
Сè појасно станува дека ова не е краткорочен шок, туку потенцијален почеток на нова енергетска реалност. Ако конфликтот продолжи, Европа ќе мора да се прилагоди на повисоки цени, ограничена достапност и нови правила на игра со сериозни последици за економијата и животниот стандард.
Во такви услови, прашањето повеќе не е дали ќе има мерки за штедење, туку колку далеку ќе оди Европа во нивната примена за да ја зачува стабилноста.
