„2025 беше тешка година за сите нас, но не грижете се – 2026 ќе биде уште потешка.“ Со оваа иронична забелешка, италијанската премиерка го опиша расположението во европските политички кругови на крајот од минатата година. И навистина, малкумина очекуваат дека 2026 ќе донесе олеснување.
Европските општества веќе се навикнати (и донекаде десензибилизирани) на континуирани геополитички тензии, нестабилни сојузи и внатрешни политички притисоци. Во таков контекст, 2026 година се профилира како клучна подготвителна фаза за дигиталната политика на Европската Унија, со повеќе законодавни иницијативи кои треба да се заокружат до крајот на годината или во текот на 2027.
Притисоците што ја обликуваат европската дигитална агенда остануваат исти. Од една страна е потребата да се најде рамнотежа меѓу спротивставените политички визии за регулација, а од друга – да се овозможи европските компании да останат конкурентни во глобалната технолошка трка. Дополнително, Унијата мора да се фокусира на она што е навистина суштинско, наместо на регулативи кои се „убави за имање“, но создаваат административен товар. Сето ова се одвива во услови на растечки трансатлантски тензии, при што новите европски технолошки иницијативи внимателно се следат од Вашингтон поради можните реципрочни последици врз пошироката економија.
Еден од централните процеси во 2026 е т.н. Дигитален омнибус – иницијатива чија цел е поедноставување на постојната регулаторна рамка и зајакнување на европската дигитална конкурентност. Се очекува Европскиот парламент и Советот на ЕУ да усвојат заедничка позиција до средината на годината, со амбиција примената да започне во 2027. Сепак, дебатите се далеку од лесни. Дел од политичките актери сметаат дека мерките не се доволно амбициозни, додека други се обидуваат целосно да ја закочат иницијативата. Во таква атмосфера, гласот на европските стартапи и технолошки основачи станува сè поважен, иако самите тие често се преоптоварени од бројните консултации и законодавни процеси.
Паралелно со тоа, Европската комисија се подготвува да го објави нацрт-текстот на Законот за дигитални мрежи, документ кој има за цел да го редефинира функционирањето на телекомуникациските и дигиталните инфраструктури. Првичните идеи веќе наидоа на отпор кај земјите членки, кои не се подготвени лесно да се откажат од националните надлежности, како и кај дел од граѓанските организации кои стравуваат од воведување нови мрежни такси. Дополнителна сложеност внесуваат и обврските што Унијата ги презеде во рамките на трговските договори со САД, што ја прави иднината на оваа регулатива политички чувствителна.
Кон крајот на 2026 се очекува и претставување на т.н. Закон за дигитална правичност, кој има за цел да ја ажурира заштитата на потрошувачите во дигиталната ера. Меѓу идеите што се разгледуваат се ограничувањето на персонализираното рекламирање и редизајн на корисничките интерфејси на социјалните мрежи. Критичарите предупредуваат дека дел од овие мерки веќе се опфатени со постојната регулатива, а се очекува дебатата дополнително да се вжешти кога малите и средни претпријатија ќе станат свесни за можните економски последици.
Особено контроверзна останува темата за т.н. „chat control“, односно мерките за борба против сексуалната злоупотреба на деца на интернет. Компромисот постигнат во Советот на ЕУ отвори пат за преговори со Европскиот парламент, но предлогот предизвикува сериозни загрижености поради можните последици врз приватноста, дигиталната идентификација и слободата на комуникација. Со оглед на тоа што привремените правила истекуваат, Комисијата веќе побара нивно продолжување до 2028 година.
Во меѓувреме, проектот за дигитално евро добива забрзување. Европската централна банка, заедно со земјите членки, работи на воспоставување европски платежен систем кој би претставувал алтернатива на постојните глобални платформи. Поддржувачите гледаат можност за поголема конкуренција, поевтини трансакции и развој на европската финтек сцена, додека противниците – особено банките и американските платежни компании – предупредуваат на ризици и ограничувања.
Конечно, 2026 ќе биде обележана и со ревизијата на Законот за сајбер-безбедност, со кој се разгледува зајакнување на мерките за 5G мрежите и проширување на концептот на „високоризични добавувачи“ и во други стратешки сектори.
Сите овие процеси ја позиционираат 2026 како година на дигитално „подесување“ – период во кој Европската Унија не носи само нови правила, туку се обидува да ја постави основата за дигиталната политика на втората половина од деценијата. Колку успешно ќе го направи тоа, ќе стане јасно веќе во 2027.
Извор: EU Tech Loop / Euronews
