Европа се соочува со еден од најголемите енергетски шокови во последните години, откако цените на нафтата нагло пораснаа поради конфликтот на Блискиот Исток и затворањето на Ормуски теснец, клучна рута за глобалниот транспорт на нафта.
Цената на суровата нафта тип Brent за само неколку дена скокна од околу 60 на над 100 долари за барел, што предизвика „домино ефект“ врз цените на горивата и енергијата. Во Европа, цените на природниот гас пораснаа за околу 60%, додека горивата во некои земји поскапеа и над 30%.
Рестрикции во Словенија
Словенија стана првата земја во ЕУ што воведе рационализација на горивото. На бензинските пумпи се користат QR-кодови, а се воведува и систем со парни и непарни регистарски таблички.
Според аналитичарот Шанака Анслем Перера, граѓаните можат да точат максимум 50 литри гориво дневно, додека за компаниите и земјоделците лимитот е 200 литри.
Поради зголемениот притисок врз снабдувањето, во дистрибуцијата е вклучена и армијата, со цел да се стабилизира пазарот. Во пограничните области веќе се регистрирани случаи на празни пумпи.
Недостиг и поскапување во Хрватска
Во Хрватска, новите цени на горивата предизвикаа бран панично точење и редици на бензинските станици.
Цените значително пораснаа: дизелот достигна околу 1,73 евра по литар, бензинот (Евросупер 95) – 1,62 евра а „плавиот дизел“ поскапе за дури 30 центи
Во Загреб и други градови веќе се појавија првите случаи на недостиг на дизел, особено на фреквентни локации.
Владата предводена од Андреј Пленковиќ донесе итни мерки за ограничување на цените, со цел да го ублажи ударот врз граѓаните.
Цените на горивата растат и во Црна Гора и Босна и Херцеговина. Дизелот во БиХ достигнува околу 3,30 КМ по литар, додека бензинот се движи околу 2,79 КМ.
Револт во Австрија
Во Виена, цените на горивата нагло растат, што предизвикува незадоволство кај граѓаните. На некои бензински пумпи, цената на дизелот скокнала за 13 центи за само неколку секунди.
Просечната цена на дизелот веќе надминува 2 евра по литар, што сериозно ги погодува возачите — особено таксистите.
Еден од нив, Хокса, предупредува дека ситуацијата станува неодржлива: многумина едвај ги покриваат трошоците, а дел веќе размислуваат да ја напуштат професијата. Неговиот колега Мурат додава дека приходите им се намалени за 10 до 20%.
Силен удар и во Германија
Според ADAC, цената на дизелот достигнала околу 2,29 евра по литар, што е блиску до рекордните нивоа од времето на војната во Украина.
Од почетокот на конфликтот, дизелот поскапел за повеќе од 50 центи по литар.
Контрола на цените во Србија
За разлика од повеќето европски земји, Србија ја задржува контролата врз цените на горивата. Владата донесе одлука за продолжување на ограничувањето на цените на дизелот и бензинот за уште 150 дена.
Претседателот Александар Вучиќ најави намалување на акцизите за повеќе од 20%, како дел од мерките за ублажување на кризата.
Енергетската криза предизвикана од геополитичките тензии и прекините во снабдувањето веќе има сериозни последици низ Европа. Од рестрикции и недостиг до јавен револт, јасно е дека континентот се соочува со долгорочен предизвик кој ќе бара брзи и стратешки решенија.
