Островот Харк, клучен за извозот на нафта на Иран, се најде во центарот на растечките тензии на Блискиот Исток. По неодамнешните напади врз воена инфраструктура на островот, секој удар врз неговите нафтени постројки би можел да предизвика сериозен шок за глобалната економија.
Загриженоста за можна енергетска криза се зголеми поради продолжувањето на конфликтот и затворањето на Ормускиот теснец, клучна поморска рута низ која поминува околу една петтина од светската трговија со нафта, пишува Euronews.
Клучна точка во светската нафта
Вниманието сега е насочено кон островот Харк, главниот центар за извоз на иранска нафта, откако американскиот претседател Доналд Трамп се закани со напади врз неговата нафтена инфраструктура ако Tehran не дозволи повторно отворање на пловидбата низ Ормускиот теснец.
Значењето на островот Харк произлегува од неговата централна улога во иранскиот извозен систем. Преку овој остров, кој се наоѓа во северниот дел на Персискиот Залив, Иран извезува околу 90% од својата сурова нафта, главно кон China и други азиски пазари.
Иако е релативно мал – долг околу осум километри и широк меѓу четири и пет километри – островот има огромна инфраструктура: складишни резервоари, нафтоводи и терминали за товарење танкери. Токму таму се спојуваат нафтоводите од некои од најголемите ирански нафтени полиња пред нафтата да биде натоварена на бродови.
Потенцијални воени цели
Според анализа на JPMorgan Chase, Иран непосредно пред ескалацијата на конфликтот го зголемил извозот од островот Харк на речиси рекордно ниво. Помеѓу 15 и 20 февруари испораките наводно надминале три милиони барели дневно, што сугерира дека Техеран можеби се обидел да извезе што повеќе нафта пред можни нарушувања.
Минатата недела United States и Israel објавија дека погодиле воени цели на островот. Трамп на социјалните мрежи напиша дека американските сили „целосно ја уништиле“ воената инфраструктура на Харк и предупреди дека Вашингтон би можел да ја преиспита одлуката да не ја напаѓа нафтената инфраструктура ако Иран продолжи да ја попречува пловидбата низ Ормускиот теснец.
Иранските медиуми, пак, објавија дека Техеран се заканил со одмазда врз енергетската инфраструктура поврзана со американски компании во регионот доколку неговите постројки бидат нападнати.
Глобални економски последици
Аналитичарите проценуваат дека напад врз извозните терминали на островот Харк би можел да отстрани од 1,5 до 2 милиони барели нафта дневно од глобалниот пазар.
Тоа би претставувало околу 3–4% од светската поморска трговија со сурова нафта, смета аналитичарката за суровини Рукаја Ибрахим од инвестициската компанија BCA Research.
Особено би биле погодени азиските економии, меѓу кои и Кина, кои во голема мера зависат од испораките на нафта од Блискиот Исток.
Ибрахим предупредува дека ваквата ескалација би можела да ја зголеми цената на нафтата до околу 120 долари за барел. Од почетокот на војната, цената на нафтата Brent crude пораснала за 42%, а West Texas Intermediate (WTI) за 47%, истакнува Џим Рајд од Deutsche Bank.
Ризик од поширока енергетска војна
Аналитичарите предупредуваат дека најголемиот ризик е поширока ескалација која би ја погодила енергетската инфраструктура низ регионот.
Меѓу потенцијалните цели би можеле да бидат и клучни нафтоводи што ја заобиколуваат теснината, како саудискиот нафтовод Исток–Запад и нафтоводот од Абу Даби.
Истражувачкиот тим на JPMorgan Chase предупредува дека напад на островот Харк би можел да предизвика одмазднички акции во Ормускиот теснец или напади врз други големи енергетски постројки во регионот.
Меѓу најранливите точки се и саудиската нафтена база Ras Tanura, постројката за преработка Abqaiq и енергетскиот центар Fujairah во ОАЕ.
Што следува?
Аналитичарите сметаат дека активирањето на резервните производствени капацитети на земјите производители на нафта би донело само ограничено олеснување. Поголемиот дел од тие резерви се наоѓаат во членките на OPEC, чиј извоз исто така зависи од Ормускиот теснец.
„Ако теснецот остане затворен, тие резервни капацитети не можат лесно да стигнат до светските пазари“, предупредува Ибрахим.
Дали САД навистина ќе се одлучат за напад врз нафтената инфраструктура на островот Харк засега останува неизвесно. Но самата можност за таков потег веќе предизвикува нервоза на светските пазари, додека инвеститорите внимателно го следат развојот на настаните околу Ормускиот теснец.
