Македонија старее со темпо што веќе не може да се игнорира. Државниот завод за ревизија предупредува дека до 2055 година лицата над 65 години ќе сочинуваат 34,2% од населението, што значи дека речиси секој трет жител во земјава ќе биде во оваа старосна група. Во исто време, бројот на лица над 80 години ќе порасне од околу 22.000 во 2024 на повеќе од 144.000, додека работоспособното население на возраст од 15 до 64 години ќе се намали за речиси 470.000 луѓе.
Овие бројки, според ревизијата, не се само демографски сигнал, туку и директен удар врз јавните финансии. Извештајот наведува дека пензискиот систем веќе се соочува со сериозни предизвици за одржливост, а исплатата на пензиите сè повеќе се потпира на растечки трансфери од државниот буџет. Во 2024 година тие достигнале околу 690,6 милиони евра, а во периодот од 2014 до 2024 година учеството на буџетските средства во вкупните приходи на Фондот за пензиско и инвалидско осигурување се движело меѓу 32,6% и 43,6%.
Ревизијата предупредува дека, без навремени и суштински реформи, трансферите од буџетот за првиот пензиски столб би можеле да достигнат 7,4% од БДП во 2057 година. Тоа би значело уште поголем товар врз централниот буџет, во време кога бројот на луѓе што треба да го полнат системот веќе опаѓа.
Проблемот, сепак, не застанува само кај пензиите. Ревизорите нотираат дека државата со години нема активен и сеопфатен стратешки документ за грижа за лицата над 65 години, откако Националната стратегија за стари лица истекла во 2020 година. Во исто време, формалните услуги за стари лица остануваат ограничени: помош и нега во домот користат околу 3.000 лица, односно помалку од еден процент од населението над 65 години, а таква услуга воопшто нема во 31 општина.
Сликата станува уште потешка ако се погледне поширокиот тренд. Просечната старост на населението пораснала од 32,3 години во 2000 на 41,8 години во 2024 година. Според ревизијата, зад демографскиот пад не стои само нискиот наталитет, туку и иселувањето, кое дополнително ја слабее базата на идни работници и придонесувачи во системот.
Ревизијата не предупредува само на демографска промена, туку и на институционална неподготвеност за неа. Со сè повеќе стари лица и сè помалку работоспособно население, прашањето веќе не е дали притисокот врз системот ќе расте, туку колку државата е подготвена да одговори на тоа.
