Регулаторната комисија за енергетика денес утврди нови максимални цени на горивата, во сила од полноќ: бензин БС-95 на 79,50 денари по литар – раст од 5 денари, еуродизел на 85,50 денари по литар – раст од 14,50 денари. Просечното поскапување е 14,27 отсто, највисоко во еден неделен циклус откако РКЕ го воведе понеделничкиот распоред на одлучување. Причина: референтните цени на дизелот на светскиот пазар за изминатата седмица пораснале за 36 отсто, директна последица од блокадата на Ормузкиот теснец по американско-израелските удари врз Иран.
Зошто дизелот скокна повеќе од бензинот
Разликата во скоковите – 14,50 наспроти 5 денари – не е случајна. На светскиот пазар дизелот и бензинот се рафинирани деривати со различна ценовна динамика. Дизелот е погонско гориво за бродски мотори и теретни камиони, а блокадата на Ормуз директно ги погоди танкерите со дизелски деривати. Бензинот, со поголема зависност од американското производство, беше помалку изложен на теснецот.
Во македонски контекст, тоа е структурен проблем: 90 отсто од автобусите и 80 отсто од товарните возила во земјава возат на дизел. Дизелот не е само гориво за автомобили – тој е трошок вграден во цената на секоја стока која се вози, секој производ кој пристигнува во продавница и секоја услуга која бара превоз.
Мултипликаторскиот ефект: 10 до 14 дена до полиците
Скокот на цената на дизелот не останува на пумпата. Транспортните компании ги ревидираат своите тарифи со одложување – типично 10 до 14 дена по промената. Потоа трговците на големо ги приспособуваат набавните цени, а малопродажбата следи. Производите кои патуваат подолги рути – увозна храна, електроника, градежни материјали – ги апсорбираат и повисоките транспортни трошоци уште пред да стигнат до Македонија.
Нафтените деривати се на прво место во македонскиот увоз, а земјата е целосно зависна од надворешни испораки – главно преку Грција. Нема домашно производство, нема големи стратешки резерви кои би ги амортизирале ваквите шокови.
Следниот понеделник – уште еден удар
Денешната одлука го апсорбира минатонеделниот пазарен шок. Денешниот ден, кога Brent се движи меѓу 100 и 110 долари за барел, веќе влегува во референтниот период за следната одлука – закажана за 16 март. Доколку нафтата остане на сегашните нивоа, ново значително покачување следниот понеделник е речиси сигурно.
Единствениот фактор кој би го сопрел тој сценарио е брзо разрешување на конфликтот или масовно ослободување на стратешки резерви преку МЕА – за кое Г7 денеска само разговараше, без конкретна одлука.
