Сè поголем број луѓе покажуваат симптоми што стручната јавност ги поврзува со таканаречената дигитална деменција – поим кој опишува намалена концентрација, послабо паметење и хроничен ментален замор како резултат на прекумерна употреба на дигитални уреди.
Терминот „дигитална деменција“ во 2012 година го воведе германскиот психијатар и невронаучник Манфред Шпицер, кој укажа дека постојаното потпирање на паметни телефони, апликации и интернет услуги може да го намали природниот когнитивен напор на мозокот. Идејата е дека кога уредите „памтат“ наместо нас, мозокот се ангажира сè помалку.
Иако поимот не е официјална медицинска дијагноза и не постои во формалните класификации на болести, експертите наведуваат дека ефектите што ги опишува се реални. Станува збор за состојба во која вниманието се фрагментира поради постојани нотификации, пораки и бескрајно „скролање“, додека способноста за подолго фокусирање слабее.
Истражувањата покажуваат и дека сè повеќе луѓе го користат телефонот како продолжение на сопственото паметење, но и на идентитетот. Наместо да го доживуваат моментот, тие го снимаат и документираат за социјалните мрежи, при што личното искуство станува површно. Како што наведуваат психолозите, во такви ситуации „имаме снимка, но немаме спомен“.
Научните анализи, сепак, укажуваат дека проблемот не е во самата технологија, туку во начинот на нејзино користење. Пасивното консумирање содржини и постојаното префрлање на вниманието се поврзани со послаба меморија и концентрација, додека активната употреба (како учење, пишување, комуникација и решавање проблеми) може да има и позитивен ефект врз когнитивните функции.
Како најчести знаци се наведуваат тешкотии во фокусирањето, постојана потреба за проверување на телефонот, чувство на нелагодност кога уредот не е достапен, како и заборавање на информации кои порано лесно се паметеле.
Стручњаците препорачуваат умерен и посвесен однос кон технологијата, со повеќе паузи без екран, подолги форми на читање и повеќе директна комуникација. Посебно се истакнува и улогата на досадата како природен простор за одмор и креативност на мозокот.
Дигиталната деменција, според нив, не е болест, туку одраз на времето во кое живееме – време во кое технологијата го олеснува животот, но истовремено може да го замени сопственото паметење и внимание ако не се користи внимателно.
