Нова геополитичка анализа на Фондацијата Метаморфозис од Скопје документира систематски дезинформациски кампањи на Русија, Кина и Иран во сите шест земји на Западен Балкан во периодот 2023–2024. Истражувањето, врз основа на 30 интервјуа со експерти, новинари и претставници на институции, утврдува дека јавноста во регионот сè уште не ги препознава ниту ги разбира овие закани во целост.
Русија го таргетира регионот преку медиуми, цркви и политички партии
Руската Федерација е идентификувана како главниот актер на странско информациско манипулирање и мешање во Западен Балкан, наведува анализата на Метаморфозис. Кремљ дејствува преку државни медиуми како Sputnik и RT, координирани кампањи на социјалните мрежи поддржани со ботови и тролови, но и преку Руската православна црква и нејзините врски со Српската и Македонската православна црква. Паралелно, Русија обезбедува политичка и финансиска поддршка на националистички и евроскептични актери во Србија, Република Српска, Црна Гора и Македонија со цел блокирање на евроатлантската интеграција.
Кина инвестира во инфраструктура, а паралелно гради зависности
Кинеското влијание во регионот е примарно економско, но содржи и елементи на дезинформации преку промоција на сопствената слика и на иницијативата „Појас и пат”. Државните медиуми CGTN и China Radio International активно ги шират про-кинески наративи и ги омаловажуваат загриженостите за должнички зависности, покажува анализата. Македонија, Албанија и Косово го напуштија кинескиот проект за 5G мрежи откако се приклучија кон американската иницијатива Clean Network, додека Србија продолжи со соработка со Хуавеј и воспостави заеднички владин податочен центар во Крагуевац.
Војната во Украина е најголемиот извор на дезинформации во 2023 година
Медиумскиот мониторинг на Метаморфозис за 2023 година регистрирал 450 написи со дезинформациска содржина поврзана со војната во Украина, повеќе отколку за која било друга тема. Доминантните наративи ја прикажуваат Русија како бранител на традиционалните вредности, ја легитимизираат инвазијата како одбрамбена акција против ширењето на НАТО и настојуваат да ја дискредитираат Украина со обвинувања за корупција и трговија со органи. На второ место следат антизападните наративи со 350 написи, а на трето — темите за односите Косово–Србија со 280.
Домашните актери соработуваат со надворешните пропагандни мрежи
Истражувањето утврдува дека дезинформациите не доаѓаат само однадвор. Домашните политички партии, медиуми и екстремистички групи активно ги шират лажните наративи за да стекнат предност, зголемувајќи ја поларизацијата и општествената нестабилност. Посебно е нагласена улогата на Унгарија, која преку политичко и финансиско влијание врши притисок врз Србија, Република Српска и Македонија, вклучително и во медиумскиот сектор. Во Бугарија, националистички про-руски групи продолжуваат да ги блокираат преговорите за пристапување на Македонија и Албанија кон ЕУ.
Јавноста не ги препознава ризиците, а националните политики се слаби
Триесетте испитани експерти во анализата се единодушни во оценката дека јавноста во Западен Балкан сè уште не е доволно информирана за влијанието на дезинформациите врз демократијата. Алгоритмите на социјалните мрежи кои даваат предност на емоционална содржина наспроти факти се посочуваат како клучен фактор. Националните политики за сузбивање на дезинформациите постојат во повеќето земји, но нивната ефикасност останува ограничена поради отсуство на координиран пристап на целото општество. Регионалната соработка, зајакнувањето на медиумската писменост и реформите на правните рамки се клучните препораки на анализата.
Извор Метаморфозис
