Во еден од понепријатно искрените есеи објавени во Aeon, авторот Мајкл Фуерштајн тргнува од теза што ретко кој политичар би се осмелил јавно да ја каже: јавноста често е неинформирана, ирационална и полна со предрасуди. И дека демократијата, како систем, мора да функционира токму со таква јавност – не со идеална, туку со реална.
Но токму тука се појавува парадоксот. И покрај сето тоа, демократијата успеала да придвижи еден од најголемите општествени пресврти на модерното време – легализацијата на истополовите бракови. Не затоа што мнозинството „прогледало“, туку затоа што системот овозможил нешто далеку поважно: видливост.
Историјата на истополовите бракови, особено во САД, не е приказна за масовно просветлување. Таа е приказна за луѓе кои престанале да бидат апстрактна тема во културните војни и станале дел од секојдневниот живот – соседи, колеги, пријатели, роднини. Демократијата го дозволила токму тоа: јавен простор во кој различните начини на живеење можеле да постојат пред очите на сите.
Општеството не се поместило затоа што било убедено дека истополовите бракови се „логични“, туку затоа што станало невозможно да се тврди дека тие луѓе не постојат. Присуството ја направило апстрактната дебата конкретна, а конкретноста – политички неизбежна.
Овој процес директно удира во една од најчестите мантри што се слушаат и денес, особено во земји како Македонија: „јавноста не е подготвена“. Историјата покажува дека јавноста речиси никогаш не е подготвена однапред. Подготвеноста не е предуслов за промена – таа е нејзина последица.
Истополовите бракови не биле воведени откако мнозинството станало либерално. Напротив, токму преку демократските механизми – судови, активизам, избори, јавни дебати – општеството било туркано напред, често против сопствената инерција и отпор.
Текстот во Aeon не ја романтизира демократијата. Ја прикажува како бучна, конфликтна и често водена од незнаење. Но истовремено предупредува и на опасната носталгија по „силна рака“, „експертско управување“ или „просветлена елита“, кои ветуваат ред, но ретко оставаат простор за различност.
Прашањето, всушност, не е дали демократијата е паметна. Прашањето е дали постои друг систем што подобро овозможува неправдата да стане видлива – и политички неодржлива. Засега, одговорот останува непријатен, но јасен.
Во време кога сè почесто се зборува дека демократијата е во криза, овој пример потсетува на нејзината вистинска улога. Демократијата не е машина за вистина. Таа е машина за промена. Таа не гарантира мудри одлуки, но гарантира простор во кој маргинализираните можат да станат видливи. А видливоста, порано или подоцна, се претвора во политичка сила.
