Иако изјавата на американскиот претседател Доналд Трамп за можен брз крај на конфликтот привремено ги смири пазарите и ги намали цените на нафтата, развојот на настаните на теренот покажува дека таквото сценарио не се совпаѓа со реалната состојба. Распоредот на силите и интересите на главните актери – Иран, Соединетите Американски Држави и Израел – укажуваат на многу покомплексна слика.
Никој, секако, не може целосно да ја исклучи можноста за ненадејно прогласување на крај на конфликтот, слично на дванаесетдневната војна од минатото лето. Но за Израел тоа би значело само кратка пауза од неколку месеци пред нов круг судири, што упатува на подлабоки и долгорочни цели.
Во последните часови станува сè поочигледно дека постои значајно разидување во воените цели меѓу Вашингтон и Ерусалим. Додека Доналд Трамп зборува за брзо завршување на конфликтот, израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху за време на посетата на Националниот центар за здравствени операции во Израел повтори дека конечната цел е пад на режимот во Техеран.
„Мораме да му дадеме можност на иранскиот народ да се ослободи од јаремот на тиранијата. На крајот тоа зависи од нив. Но со нашите акции им ги кршиме коските и ќе продолжиме да дејствуваме“, изјави Нетанјаху, јасно ставајќи до знаење дека Израел гледа подалеку од само краткорочно примирје.
Различни цели и политички калкулации
На дефинирањето на целите влијаат и внатрешнополитичките пресметки. Предстојните американски меѓуизбори, како и изборите што треба да се одржат во Израел во наредните месеци, играат важна улога во стратегијата на двете страни.
За израелската влада, падот на теократскиот режим во Техеран и распадот на таканаречената „оска на злото“ – како што Израел ги опишува Иран и неговите сојузници Хезболах, Хамас и Хутите – би претставувале голема политичка победа. Таков исход би му обезбедил значајна изборна предност на Бенјамин Нетанјаху и би ја зацврстил неговата политичка позиција.
Од друга страна, продолжена нестабилност на Блискиот Исток и раст на цените на нафтата би можеле сериозно да ја погодат глобалната економија. Тоа дополнително би ја отежнало позицијата на републиканците во САД, особено затоа што дел од нивната база се спротивставува на ширење на конфликтот.
Ако падот на режимот во Иран навистина е една од главните цели на војната, тогаш нејзиниот крај не изгледа блиску. Власта во Техеран не само што покажува отпор на бомбардирањата, туку и прогласувањето на Моџтаба Хамнеи, синот на актуелниот врховен лидер, за нов врховен верски водач се толкува како дополнително зацврстување на режимот.
Наместо слабеење, оваа транзиција изгледа дека ја засилува решителноста на Иран да се спротивстави на притисоците од САД и Израел.
Воена иницијатива и ескалација на теренот
Многу анализи сугерираат дека Израел сака да ја искористи можноста за решителен удар врз иранскиот режим. Според проценките, патот за тоа е оперативно отворен, бидејќи заедничките напади на Израел и САД во првите денови од војната значително ја ослабнале иранската противвоздушна одбрана.
Израелските борбени авиони сега имаат речиси слободен пристап до клучни цели во Иран. Началникот на Генералштабот на израелските одбранбени сили изјави дека операциите се насочени кон „темелите на режимот“.
Во исто време, Ерусалим сè повеќе ја презема иницијативата во операциите во Иран, додека американската улога главно се сведува на поддршка – обезбедување летечки танкери, извидувачки авиони и системи за рано предупредување. Американските сили учествуваат и во пресретнување на напади.
И покрај префрлањето на стратешки бомбардери и мобилизацијата на три носачи на авиони, САД засега не најавуваат директни симболични удари врз иранскиот режим, освен операции насочени кон неутрализирање на иранската морнарица.
Според извор од Израел за грчкиот весник „Катимерини“, стратегијата се променила по нападите врз иранските нафтени постројки, што упатува на преминување кон подлабоки и потенцијално поразорни цели.
„Оваа фаза од војната е особено сложена. Не станува збор за временска рамка, туку за постигнување конкретни цели“, наведува истиот извор.
Подготовки за долготраен конфликт
Сè укажува дека реалното планирање на операциите не се совпаѓа со оптимистичните јавни изјави. Многу сигнали упатуваат на можност за долготраен конфликт.
Само пред неколку часа на аеродромот Бен Гурион пристигна педесеттата пратка оружје од Соединетите Американски Држави. Од почетокот на војната во Израел се испорачани речиси 1.000 тони муниција.
Израелското Министерство за одбрана побара и зголемување на домашното производство на оружје како подготовка за подолги воени операции.
Досега израелската армија употребила повеќе од 8.000 бомби во воздушните напади врз цели поврзани со иранскиот режим – двојно повеќе отколку за време на дванаесетдневната војна минатото лето, што јасно го покажува интензитетот и обемот на сегашните операции.
