Изјавите на американскиот претседател Доналд Трамп за Гренланд повторно ја вознемирија Европа. По интервенцијата во Венецуела и апсењето на нејзиниот лидер Николас Мадуро, расте загриженоста колку далеку може да оди Вашингтон – и дали Европската унија воопшто има капацитет да ја заштити данската автономна територија Гренланд.
Трамп повторно „фрла око“ на Гренланд
2026 година едвај започна, а Трамп веќе ја нападна Венецуела, го отстрани нејзиниот претседател и ги обнови заканите кон неколку суверени територии – меѓу кои и Гренланд.
Загриженоста во Европа дополнително се зголеми по објавите на социјалните мрежи од Кејти Милер, сопруга на висок функционер во Белата куќа, како и по интервјуто на Трамп за списанието The Atlantic, во кое тој повторно изјави:
„Апсолутно ни е потребен Гренланд. Потребен ни е за одбраната.“
Данска: САД немаат право на анексија
Данската премиерка Мете Фредериксен остро ги отфрли ваквите изјави:
„Апсолутно нема смисла да се зборува дека САД треба да го преземат Гренланд. САД немаат право да анектираат ниту една од трите земји во Кралството Данска.“
Ова не е првпат Трамп да зборува за анексија на Гренланд. Во минатото тој дури нудеше и купување на островот, без целосно да ја исклучи употребата на сила. Но обновената реторика доаѓа во време на засилени геополитички тензии и повторно го отвора прашањето: што ако зборовите преминат во дела?
Геополитички ризик за НАТО
Гренланд е автономна територија во рамки на Кралството Данска, а Данска е членка на НАТО. Секој обид за анексија би значел де факто крај на трансатлантскиот сојуз, предупредува аналитичарот Јакоб Функ Кјеркегор од Институтот „Питерсон“.
Анкета од јануари 2025 година покажала дека 56 проценти од Гренланѓаните сакаат независност од Данска, но само 6 проценти поддржуваат приклучување кон САД.
Во главниот град Нук, веќе се одржаа протести пред американскиот конзулат.
Зошто Трамп го сака Гренланд?
Трамп тврди дека Гренланд е неопходен за американската безбедност, наведувајќи присуство на „руски и кинески бродови“ – тврдење кое експертите го оценуваат како неточно.
Сепак, Гренланд располага со огромни неискористени природни ресурси, вклучувајќи нафта и критични минерали. Аналитичарите сметаат дека интересот не е само во суровините, туку и во симболиката.
„Изгледа дека Трамп сака да ја направи Америка поголема на картата“, вели Кјеркегор. „Тоа не е рационално и може да биде запрено само од Конгресот или Врховниот суд.“
Што може да направи Европската унија?
ЕУ долго време се обидува да балансира меѓу зачувувањето на трансатлантските односи и сопствената стратешка автономија. По последните изјави на Трамп, европските претставници порачаа дека ЕУ го поддржува суверенитетот и територијалниот интегритет на своите членки.
Но, реалноста е сурова.
„Ако Трамп реши со сила да го анектира Гренланд, малку нешта може да се направат на краток рок – ниту од Данска, ниту од ЕУ“, предупредува Кјеркегор.
Засега, дипломатијата останува главното оружје. Потенцијален притисок би можел да дојде преку американскиот Конгрес, каде што секоја анексија или поголема воена акција би морала да добие одобрение.
Венецуела како предупредување
Случајот со Венецуела испраќа јасна порака: администрацијата на Трамп е подготвена да дејствува без претходна консултација со Конгресот, тестирајќи ги границите на претседателската моќ. Истовремено, реакцијата на ЕУ повторно беше воздржана.
Како што започнува 2026 година, европските лидери се подготвуваат за тешка и неизвесна година, во која балансирањето меѓу партнерството со САД и заштитата на сопствениот суверенитет ќе стане уште посложено.
